Arap Dilinde “D-L-L” Maddesinin Semantik Analizi

The equivalent of the Arabic 'İlmu'd-Delâle or 'İlmu'd-Dilâle' combination is expressed in terms of semantics, although there are some disputes. This article is a semantic analysis study on the word dalalet. In the study, we first researched the basic meanings of the "d-l-l" trio, which constitutes the root of the word delalet. For this, we took Ibn Faris's Mu'camu Makayîsi'l-Luga as a basis. As a result of examining the source in question, we saw that the trio has two basic meanings. Then, starting from the most ancient source dictionaries, we determined the connotations of the words derived from the root "d-l-l". We tried to determine the relations between the derived connotations and these two basic meanings by using sources in accessible places and by using our own interests in unreachable places. In this context, we have given examples from âyats, hadiths and poems in accessible places regarding the use of meanings. While explaining the meanings of words, we also benefited from Turkish dictionaries and literary works from time to time. During the translation of the couplets into Turkish, we briefly explained in the footnote the reasons for the meaning choices that seem to be in opposition to the main topic. In the semantic analysis of the triad in question, we only analyzed the root "d-l-l", we did not consider the inverted versions.

Arapça ‘İlmu’d-Delâle ya da ‘İlmu’d-Dilâle terkibinin karşılığı bazı ihtilaflar olmakla beraber semantik ile ifade edilir. Bu makale delâlet kelimesi üzerine bir semantik analiz çalışmasıdır. Çalışmada önce delâlet kelimesinin kökünü teşkil eden “d-l-l” üçlüsünün temel anlamlarının araştırmasını yaptık. Bunun için İbn Fâris’in Mu‘cemu Makâyîsi’l-Luga’sını esas aldık. Söz konusu kaynağı incelememiz neticesinde, üçlünün iki temel anlamının olduğu gördük. Daha sonra en kadîm kaynak sözlüklerden başlayarak “d-l-l” kökünden türeyen kelimelerin yan anlamlarını tespit ettik. Türeyen yan anlamlar ile söz konusu iki temel anlam arasındaki ilişkileri ulaşılabilen yerlerde kaynak kullanarak, ulaşılamayan yerlerde ise kendi çıkarımıza dayanarak tespit etmeye çalıştık. Bu bağlamda anlamların kullanımlarına dair ulaşılabilen yerlerde âyet, hadis ve şiirlerden örnekler verdik. Kelimelerin manalarını açıklarken, yer yer Türkçe sözlük ve edebî eserlerden de yararlandık. Beyitlerin Türkçeye tercümesi sırasında temelde işlenilen başlığa muhalif gibi görünen mânâ tercihlerinin sebeplerini dipnotta kısaca açıkladık. Söz konusu üçlünün semantik analizinde sadece “d-l-l” kökünün tahlilini yaptık, maklûb versiyonlarını ele almadık.