Arap Edebiyatında Halk Şiirinin (Eş-Şiʻru’ş-Şaʻbî/Eş-Şiʻru’l-ʻâmmî) Tarihi Gelişimi ve Muhtevası

Halis Dede

doi:10.59372/turajas.1300681

EN TR

HISTORICAL DEVELOPMENT AND CONTENT OF FOLK POETRY (AŞ-ŞİʻRU'Ş-ŞAʻBÎ/AŞ-ŞİʻRU'L-ʻÂMMİ) IN ARAB LITERATURE

Abstract

Poetry, one of the two main elements of literature, differed from prose with some rules and criteria such as meter and rhyme. Thanks to the fact that it has such features in itself, it has attracted attention and caught its permanence. The position of jahiliyyah poetry at the beginning of Arabic literature clearly shows this. Poetry in Arabic literature has been transferred and created to the next generations with these features in general. However, after these early periods, some verse types emerged, which are called by names such as al-Şiʻru'l-Melhûn, aş-Şiʻru'ş-Şaʻbî, and aş-Şiʻru'l-ʻÂmmî, spoken by locals on a regional basis, and without certain rules and criteria. There are seven of these species, according to the general opinion. Although there is no clear view about when they emerged, it is estimated that the date of their emergence dates back to the early periods such as the end of the first century and the beginning of the second century. In this study, the historical development of the mentioned species will be emphasized and the subjects will be detailed with examples.

Keywords

Arap Edebiyatında Halk Şiirinin (Eş-Şiʻru’ş-Şaʻbî/Eş-Şiʻru’l-ʻâmmî) Tarihi Gelişimi ve Muhtevası

Öz

Edebiyatın iki ana unsurundan biri olan şiir, vezin ve kâfiye gibi birtakım kural ve ölçütlerle nesirden farklılaşmıştır. Bu gibi özellikleri kendisinde barındırması sayesinde dikkatleri üzerine çekmiş ve kalıcılığı yakalamıştır. Arap edebiyatının başlarında cahiliye şiirinin konumu bunu açıkça göstermektedir. Arap edebiyatında şiir, genel olarak bu özellikleriyle sonraki nesillere aktarılmış ve oluşturulmuştur. Ancak söz konusu bu ilk dönemlerden sonra eş-Şiʻru’l-Melhûn, eş- Şiʻru’ş-Şaʻbî ve eş-Şiʻru’l-ʻÂmmî gibi isimlerle adlandırılan ve bölgesel bazda halk ağzıyla söylenip belli kaide ve ölçütleri olmayan bazı nazım türleri ortaya çıkmıştır. Bu türler, genel görüşe göre yedi tanedir. Bunların ne zaman ortaya çıktığıyla ilgili net bir görüş olmamakla beraber bunlardan bazılarının ortaya çıkış tarihinin hicri ilk asrın sonu ile ikinci asrın başı gibi ilk dönemlere kadar uzandığı tahmin edilmektedir. Bu çalışmada söz konusu türlerin tarihi gelişimi üzerinde durulacak ve konular örneklerle detaylandırılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Abbâs, İhsân. Târîhu’l-edebi’l-Endelûsî: ʻAsru’t-tavâif ve’l-murâbitîn. Beyrut: Dâru’s-Sekâfe, 1962.
Abbâs, İhsân. Târîhu’n-Nakdi’l-Edebî ’İnde’l-Arab. Beyrut: Dâru’s-Sekâfe, 4. Basım, 1983.
Ahmed, Afify Ramadan Afify. “İbnu’l-Fârız’a Göre Dûbeyt (İbn Murahhal Ve Ömer Halûf Vezinlerinin Uygulamalı Olarak İncelenmesi)”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi [Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi] 50/50 (2020), 144-183.
Dede, Halis. “Arap Halk Nazım Şekillerinden Biri Olan Kâne ve Kâne Türü”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 7/1 (2023), 20-37.
Dede, Halis - Ünal, Mehmet. “Vezin ve Kaidelerde Mütesahil Nazım Türleri”. 99-104. İstanbul, 2023.
Ebu’l-Kâsım, Saʻdullah. Târîhu’l-Cezâiri’s-Sekâfi/el-Mevsûatu’s-Sekâfiyyetu’l-Cezâiriyye. 10 Cilt. Cezair: Dâru’l-Besâir, Özel Baskı., 2007.
Endelusî, Ebu’l-Hasan Ali b. Mûsa el-Mağribî el-. el-Muğrib fi hule’l-Mağrib. thk. Şevkî Dayf. 2 Cilt. Kâhire: Dâru’l-Maârif, 3. Basım, 1955.
Ğâmidî, Nâsır b. Ali b. Nâsır el-. Cüz’ün min Şerhi Tenkîhi’l-Fusûl fi ’lmi’l-usûl. Mekke: Câmiatu Ummi’l-Kurâ, 1421.

Hâldî, Muhammed el-. “el-Mevâliyâ: fennun Hilliyyun esîl: Esâsu’l-mevâli’ş-ş’bî”. eş-Şerâre 16/141 (2021), 76-79.
Hillî, Safiyyuddîn el-. el-ʻÂtilu’l-Hâlî ve’l-Murhasu’l-Ğâlî. thk. Hüseyin Nassâr. Kâhire: Dâru’l-Kutub ve’l-Vesâiki’l-Kavmiyye, 2. Basım, 2003.
İbiş, Mustafa. “Arap Dilinde Âmmice Ve Fushâ Tartışmaları”. Social Sciences Studies Journal 5/36 (2019), 2970-280.
İbiş, Mustafa. Arap Dilinde Fasih ve Ammî Dil. Ankara: Sonçağ Yayıncılık, 2022.
İbiş, Mustafa. ATLÂL: Şiirde, Sevgilinin Geride Bıraktığı Mekân ve Harabelerine Duyulan Özlem. Ankara: Sonçağ Yayıncılık, 2021.
İbn Hicce el-Hamevî, Takiyyuddîn Ebû Bekr b. Ali b. Abdillah. Bulûğu’l-Emel fi Fenni’z-Zecel. B.y., ts.
İbn Sa‘îd, Ebu’l-Hasan Ali b. Mûsa el-Endelûsî. el-Muktataf min Ezâhiri’t-Tarf. thk. Seyyid Hanefî Haseneyn. Kâhire: Şirketu Emel, 1425.
İbn Senâ el-Mulk, Ebu’l-Kâsım Hibetullah b. Ca’fer. Dâru’t-Tırâz fi ’ameli’l-muvaşşahât. 1 Cilt. Dâru’l-Fikr, ts.
İbnu’l-Vezîr, Muhammed b. İbrâhîm b. Ali el-Hasenî el-Kâsımî. el-ʻAvâsım ve-kavâsım fi’z-zebbi ʻan sünneti Ebi’l-Kâsım. thk. Şuayb el-Erne’ût. 9 Cilt. Beyrut: Muessesetu’r-Risâle, 3. Basım, 1415.
İsmâil, İzzuddîn. el-Edeb ve’l-Funûn-Dirâse ve Nakd. B.y.: Dâru’l-Fikri’l-Arabî, ts.
İyâd, Cemâl Abdulhamîd Abdulmun’im. Şi’ru İbn Sa’îd el-Endelusî dirâse ve cem’ ve tevsîk. Câmiatu’l-Kuds, 1432.
Kayrevânî, el-Hasan b. Raşîk el-. el-’Umde fi Sinâ’ati’ş-Şi’r ve Nakdih. thk. en-Nebevî Abdulvâhid Şa’lân. Kâhire: Mektebetu’l-Hancî, 1. Basım, 2000.
Kermilî, Enistâs Mârî el-Elyâvî el- - Addâd, Betrus b. Cebrâîl Yûsuf. Mecelletu luğati’l-Arab el-Irâkiyye. ed. Kâzım ed-Duceylî. 9 Cilt. Bağdât: Vizâretu’A’lâm/el-Cumhûriyyetu’l-Irâkiyye/Matbaʻatu’l-Âdâb, ts.
Kocabıyık, Halil İbrahim. “Arap dilinde ifadelerin sanatlı kullanımı: Fesâhat” 31 (ts.).
Kocabıyık, Halil İbrahim. “Arap Dilinde Okuma Kavramı”. Kilitbahir Dergisi 17/110 (2020), 110-142.
Mansûr, Şihâbuddîn Muhammed b. Ahmed b. el-Mustetraf fi kulli fennin mustezraf. Beyrut: ‘Âlemu’l-Kutub, 1419. Mısrî, Ebû Sa’îd el-. el-Mevsûatu’l-Mûceze fi’t-Târîhi’l-İslâmî. 16 Cilt. B.y., ts.
Muhammed, Mahmûd Sâlim. el-Medâihu’n-Nebeviyye hattâ Nihâyeti’l-Asri’l-Memlûkî. Dımaşk: Dâru’l-Fikir, 1. Basım, 1417.
Mustafa, Mahmûd. Ehdâ Sebîl ilâ ’İlmeyi’l-Halîl el-Arûd ve’l-Kâfiye. Mektebetu’l-Maârif li’n-Neşr ve’t-Tevzî’, 2002. Özkanlı, Zeynep. “Endülüslü Şair İbn ’Abdirabbih ve Şiirlerinden Örnekler”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/1 (2020), 669-693.
Râfiî, Mustafa Sâdık b. Abdurrezzâk er-. Târihu Âdâbi’l-Arab. 3 Cilt. Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, ts. Şahin, Ramazan. Osman Bektaş el-Mevsılî ve Şiiri. Konya: Eğitim Yayınevi, 2. Basım, 2022.
Üstün, Mahmut. “Başlangıçtan Günümüze Arap Edebiyatında Kullanılan Nazım Türleri”. Şarkiyat Mecmuası 40 (2022), 117-144.
Yıldız, Musa. “Zecel”. TDV İslam Ansiklopedisi. C. 44. İstanbul, 2013.
Yıldız, Musa. “Zecel”. TDV İslam Ansiklopedisi. 44/176-177. İstanbul, 2013.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Din Araştırmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Halis Dede ^*
0000-0003-2388-5406
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

20 Temmuz 2023

Yayımlanma Tarihi

26 Temmuz 2023

Gönderilme Tarihi

22 Mayıs 2023

Kabul Tarihi

3 Temmuz 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 6 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.59372/turajas.1300681

IZ

https://izlik.org/JA75JK82ZE

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Dede, H. (2023). Arap Edebiyatında Halk Şiirinin (Eş-Şiʻru’ş-Şaʻbî/Eş-Şiʻru’l-ʻâmmî) Tarihi Gelişimi ve Muhtevası. Turkish Research Journal of Academic Social Science, 6(1), 50-56. https://doi.org/10.59372/turajas.1300681