Fakhr al-Din al-Râzî's Undrstanding of Legal Theory and Method of Inference in the Context of his Qur'anic Exeegesis

Nevzat Murat; İshak Özgel

doi:10.59372/turajas.1706485

TR EN

Öz

Tefsîri Özelinde Fahreddîn Er-Râzî’nin Fıkıh Usûlü Anlayışı ve İstidlâl Metodu

Öz

Fıkıh usûlü şer’i delillerden hüküm çıkarma metotlarını konu edinen müstakil bir ilim alanıdır. Istılâhî olarak dini meselelerin bağlayıcılığını konu edinen delillere genel bir bakışı ve bu delillerden hüküm çıkarmak için takip edilecek yöntemleri konu edinmektedir. Bu tarifin sonucunda ana kaynak olan Kur’ân-ı Kerîm’in anlaşılmasına duyulan ihtiyaç, fıkıh usûlü ilmini kıymetli bir konuma yükseltmiştir. Çalışmada Râzî’nin, fıkıh usûlü anlayışı ve istidlâl metodu tefsîri özelinde ele alınacaktır. Râzî’nin usûl alanında kaleme aldığı eserler, ilmî hayatının başlangıç dönemlerini kapsamakta, tefsîr çalışmaları ise kapsamlı bir dönemi teşkil etmektedir. Bu ilmî kronoloji, usûl anlayışının tefsîrinde bariz bir şekilde gözlemlenmesine vesile olmakta ve takip ettiği usûl geleneğini de göstermektedir. Ancak tefsîri kapsamlı bir şekilde incelendiğinde, usûl anlayışı hakkında bir tanımlamanın yapılmadığı gözlemlenmiştir. Bu yön tefsîr ve fıkıh usûlü alanında kaleme aldığı eserlerin detaylı okunmasına ve usûl anlayışının metnin bütünü içerisinden tespit edilmesine sevk etmiştir. Bu okumalar neticesinde, meselenin kapsamlı bir şekilde anlaşılması, ileri sürülen görüş ve delillerin değerlendirilmesi ve ilgili meselenin ispatı sadedinde üç temeli olan bir usûl anlayışı tespit edilmiştir. Tespit edilen bu anlayışın ana başlıkları, tefsîri içerisindeki kullanımlarına uygun olmakla birlikte oluşturulan alt başlıkların genel çoğunluğu bu çalışmada üretilmiş özgün başlıklardır. Bu alt başlıklar tefsîrin genelinin gözden geçirilmesi ile elde edilmiş ve anlamsal karşılıklarına uygun olarak tasnif edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Fakhr al-Din al-Râzî's Undrstanding of Legal Theory and Method of Inference in the Context of his Qur'anic Exeegesis

Öz

Usûl al-figh is an independent field of knowledge that deals with the methods of deriving rulings from Islamic legal sources. Terminologically, it provides a genaral perspective on the evidences can cerning the binding nature of religious matters and examines the methodologies to be follwed in extracting rulings from these evidences. Asa primary source, the science of usûl al-figh. This study examines al-Râzî’s understanding of usûl al-figh and his method of inference specifically within the context of his tefsîr. While his Works in usûl reflect the early stages of his scholarly life, his tafsîr studies span a much broader period. This scholarly chronology allows for a clear absurvation of his methodological approach within his tafsîr and reveals the tradition he follows. However, a comprehensive examination of his tafsîr shows that his methodology in usûl is not explicitly defined. This has led toa close reading of his Works in both tafsîr and usûl, aiming to determine his medhodological stace from the entirety of his texts. As a result of these reading, a three-part methodological approach was idedified, covering the comprehensive understanding of an issue, the evaluation of presented views and evidences, and the prof of the matter in gvestion. The main headings of thes identified approach alingn with their usage in the tafsîr, while most of the subheadings are original titles producede in tihis study. These subheadigs were derived by reiewing the tafsîr as a whole and were classified aecording to their semantic correspondences.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Abdulkuddüs Bingöl, “İstikrâ”, DİA, TDV Yayınları, İstanbul, 2001, XXIII.
Ali Durusoy, “Kıyas”, DİA, TDV Yayınları, Ankara, 2002, XXV.
“Tekabül”, DİA, TDV Yayınları, İstanbul, 2011, XXXX.
Asım Cüneyd Köksal-İbrahim Kâfi Dönmez, “Usûl-i Fıkıh” DİA, TDV Yayınları, İstanbul, 2012, XXXXII.
Bekir Topaloğlu, “Kıyamet”, DİA, TDV Yayınları, Ankara, 2002, XXV.
Ebû Abdillâh (Ebü’l-Fazl) Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyin er-Râzî (ö. 606/1210), (XXXII) Mefâtîhu’l-Gayb, Dârü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut, 2000.
Ebû Nasr İsmâil b. Hammâd el-Cevheri (ö. 400/1009), VI Tâcü’l-luga, thk., Ahmed Abdilgafûr Attâr, Dârü’l-İlmi li’l-Melâyîn, Beyrut, 1987.
Tuncay Başoğlu, Fıkıh Usulünde Fahreddîn er-Râzî Mektebi, İsam Yayınları, İstanbul, 2014.

Ebû Abdirrahmân el-Halil b. Ahmed (ö. 175/791), (VIII) Kitâbü’l-‘Ayn, thk., Mehdî el-Mahzûmî, İbrahim es-Sâmerrâî, Dârü ve Mektebetü’l-Hilâl, Kahire, 1988.
Ebü’l-Kâsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hârizmî ez-Zemahşerî (ö. 538/1144), (I) Esâsü’l-Belâga, thk., Muhammed Bâsıl uyûn es-Sûd, Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1998.
İlyas Çelebi, “Hüsün ve Kubuh”, DİA, TDV Yayınları, İstanbul, 1999, XIX.
H. Yunus Apaydın, “Ta‘lîl”, DİA, TDV Yayınları, İstanbul, 2010, XXXIX.
Yusuf Şevki Yavuz, “Müşebbihe”, DİA, TDV Yayınları, İstanbul, 2006, XXXII.
Ebû Nasr İsmâil b. Hammâd el-Cevheri (ö. 400/1009), VI Tâcü’l-luga, thk., Ahmed Abdilgafûr Attâr, Dârü’l-İlmi li’l-Melâyîn, Beyrut, 1987.
Ebü’l-Kâsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed ez-Zemahşerî (ö. 538/1144), (IV) el-Keşşâf ‘an haka‘ikı gavâmizi’t-tenzîl ve ‘uyûni’l-ekâvîl fî vücûhi’t-te’vîl, Dârü’l-Kütübi’l-Arabî, Beyrut, 1987.
Ebü’l-Velîd Süleymân b. Halef et-Tücîbî el-Bâcî (ö. 474/1081), (II) İhkâmü’l-fusûl fî ahkâmi’l-usûl, thk., Abdülmecîd türkî, Dârü’l-garbi’l-İslâmî, Beyrut, 1995.
Ebü’l-Leys İmâmül’l-hüdâ Nasr b. Muhammed b. Ahmed b. İbrâhîm es-Semerkandî (ö. 373/983), (III) Tefsîrü’l-Kur’âni’l-Kerîm, Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 2006.
Ebü’l-Kâsım Hüseyn b. Muhammed b. el-Mufaddal er-Râgıb el-İsfahânî (ö. V./XI. yy., İlk çeyreği), Câmi‘u’t-tefsîr, thk., Âdil b. Ali eş-Şiddî, Dârü’l-Vatan, Riyad, 2003.
Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Alî es-Seyyid-Şerif el-Cürcânî (ö. 816/1413), (I) et-Ta‘rîfât, Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1983.
Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr et-Taberî (ö. 310/923), (XXIV) Câmiu’l-Beyân ‘an Te’vîli Âyi’l Kur’ân, Müessesetü’r-Risâle, Beyrut, 2000.İbn Manzûr Muhammed b. Mükerrem b. Ali, (XV) Lisânü’l-Arab, Dârü Sâdır, Beyrut, 1994.
Ebü’t-Tâhir Mecduddîn Muhammed b. Ya‘kûb b. Muhammed el-Fîrûzâbâdî (ö. 817/1515), el-Kâmûsü’l-muhît, (I) thk. M. Naîm el-Araksûsî, Müessesetü’r-Risâle, Beyrut, 2005.
H. Yunus Apaydın, “Kıyas”, DİA, TDV Yayınları, Ankara, 2002, XXV.
İlhan Kutluer, “Cevher”, DİA, TDV Yayınları, İstanbul, 1993, VII.
İsmail Durmuş, “Teşbih”, DİA, TDV Yayınları, İstanbul, 2011, XXXX
İsmail Cerrahoğlu, “Garânîk”, DİA, TDV Yayınları, İstanbul, 1996, XIII.
M. Naci Bolay-Ali Bardakoğlu, “Delâlet”, DİA, TDV Yayınları, İstanbul, 1994, X.
Süleyman Toprak, “Haşir”, DİA, TDV Yayınları, İstanbul, 1997, XVI.

Ayrıntılar

Birincil Dil

İngilizce

Konular

Tefsir

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Nevzat Murat ^*
0000-0003-0110-6053
Türkiye

İshak Özgel
0000-0002-3807-414X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

3 Ocak 2026

Gönderilme Tarihi

26 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

30 Ekim 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 8 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.59372/turajas.1706485

IZ

https://izlik.org/JA75DT68CZ

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Murat, N., & Özgel, İ. (2026). Fakhr al-Din al-Râzî’s Undrstanding of Legal Theory and Method of Inference in the Context of his Qur’anic Exeegesis. Turkish Research Journal of Academic Social Science, 8(2), 184-199. https://doi.org/10.59372/turajas.1706485

AMA

1.Murat N, Özgel İ. Fakhr al-Din al-Râzî’s Undrstanding of Legal Theory and Method of Inference in the Context of his Qur’anic Exeegesis. TURAJAS. 2026;8(2):184-199. doi:10.59372/turajas.1706485

Chicago

Murat, Nevzat, ve İshak Özgel. 2026. “Fakhr al-Din al-Râzî’s Undrstanding of Legal Theory and Method of Inference in the Context of his Qur’anic Exeegesis”. Turkish Research Journal of Academic Social Science 8 (2): 184-99. https://doi.org/10.59372/turajas.1706485.

EndNote

Murat N, Özgel İ (01 Ocak 2026) Fakhr al-Din al-Râzî’s Undrstanding of Legal Theory and Method of Inference in the Context of his Qur’anic Exeegesis. Turkish Research Journal of Academic Social Science 8 2 184–199.

IEEE

[1]N. Murat ve İ. Özgel, “Fakhr al-Din al-Râzî’s Undrstanding of Legal Theory and Method of Inference in the Context of his Qur’anic Exeegesis”, TURAJAS, c. 8, sy 2, ss. 184–199, Oca. 2026, doi: 10.59372/turajas.1706485.

ISNAD

Murat, Nevzat - Özgel, İshak. “Fakhr al-Din al-Râzî’s Undrstanding of Legal Theory and Method of Inference in the Context of his Qur’anic Exeegesis”. Turkish Research Journal of Academic Social Science 8/2 (01 Ocak 2026): 184-199. https://doi.org/10.59372/turajas.1706485.

JAMA

1.Murat N, Özgel İ. Fakhr al-Din al-Râzî’s Undrstanding of Legal Theory and Method of Inference in the Context of his Qur’anic Exeegesis. TURAJAS. 2026;8:184–199.

MLA

Murat, Nevzat, ve İshak Özgel. “Fakhr al-Din al-Râzî’s Undrstanding of Legal Theory and Method of Inference in the Context of his Qur’anic Exeegesis”. Turkish Research Journal of Academic Social Science, c. 8, sy 2, Ocak 2026, ss. 184-99, doi:10.59372/turajas.1706485.

Vancouver

1.Nevzat Murat, İshak Özgel. Fakhr al-Din al-Râzî’s Undrstanding of Legal Theory and Method of Inference in the Context of his Qur’anic Exeegesis. TURAJAS. 01 Ocak 2026;8(2):184-99. doi:10.59372/turajas.1706485