Âmentü Literatürü ve Numan Kurtulmuş’un Âmentü Şerhi Adlı Eseri

Abdulsamet Ceran; Ömer Şimşek

doi:10.59372/turajas.1912602

EN TR

Literature on the Creed and Numan Kurtulmuş's Work Titled Amentü Şerhi

Öz

This article examines, within a scholarly framework, the commentaries written on the Amentü, which constitutes the essence of Islamic belief. The Amentü is a concise text containing the fundamental tenets of faith, expressing belief in God, His angels, His books, His prophets, the Day of Judgment, destiny, and the source of good and evil. The study specifically examines Amentü commentaries written during the Ottoman period, which were used in the religious education of the public and in madrasa (religious school) education. The research was conducted using qualitative methods, through textual analysis and bibliographical review. First, a general framework of the literature on Amentü commentaries is outlined, followed by a detailed analysis of Numan Kurtulmuş's work, Amentü Şerhi, in terms of content and style. In this work, the tenets of faith are explained using both rational proofs (rational evidence) and textual proofs (verses and hadiths). By examining manuscript catalogs and modern academic studies, the scope of the literature has been established, and both classical commentaries and modern interpretations have been evaluated from a comparative perspective. The findings show that commentaries on the creed play an important role not only in terms of their doctrinal nature but also in the moral upbringing of the individual, their sense of social responsibility, and religious education. Numan Kurtulmuş's work presents the classical commentary tradition in contemporary Turkish while offering a balanced presentation of the rational and textual foundations of the articles of faith. The study aims to provide a comprehensive assessment of the importance of the creed text and its commentaries.

Anahtar Kelimeler

Öz

Âmentü Literatürü ve Numan Kurtulmuş’un Âmentü Şerhi Adlı Eseri

Öz

Bu makale İslâm itikadının özünü teşkil eden âmentüye dair yazılmış şerhleri ilmî bir çerçevede ele almaktadır. Âmentü, Allah’a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, âhiret gününe, kadere ve hayır ile şerrin kaynağına inanmayı ifade eden temel iman esaslarını ihtiva eden kısa ve özlü bir metindir. Çalışmada özellikle Osmanlı döneminde kaleme alınmış, halkın dinî bilgilendirilmesinde ve medrese eğitiminde başvurulan âmentü şerhleri incelenmiştir. Araştırma nitel yöntemler kapsamında metin incelemesi ve bibliyografik tarama yoluyla yürütülmüştür. Öncelikle âmentü şerhleri literatürü hakkında genel bir çerçeve çizilmiş, ardından Numan Kurtulmuş’un Âmentü Şerhi adlı eseri içerik ve üslup bakımından detaylı şekilde analiz edilmiştir. Eserde iman esasları aklî deliller (aklî ispat) ve naklî deliller (ayet ve hadisler) ile açıklanmıştır. Yazma eser katalogları ve modern akademik çalışmalar taranarak literatürün kapsamı ortaya konulmuş hem klasik şerhler hem de modern yorumlar mukayeseli bir bakışla değerlendirilmiştir. Bulgular âmentü şerhlerinin itikadî niteliğinin yanı sıra bireyin ahlâkî terbiyesi, toplumsal sorumluluk bilinci ve dinî eğitim açısından da önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Numan Kurtulmuş’un eseri klasik şerh geleneğini günümüz Türkçesiyle aktarırken iman esaslarının aklî ve naklî temellerini dengeli bir biçimde sunmaktadır. Çalışma âmentü metni ve şerhlerinin önemine dair kapsamlı bir değerlendirme sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışmada bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine titizlikle uyulmuştur. Araştırma sürecinde yararlanılan tüm kaynaklar uygun biçimde kaynak gösterilerek kullanılmış, intihalden kaçınılmıştır. Çalışma herhangi bir şekilde uydurma veri, tahrifat veya yanıltıcı bilgi içermemektedir. Bu çalışmada herhangi bir çıkar çatışması bulunmadığını beyan eder. Ayrıca çalışma, etik kurul izni gerektiren bir araştırma kapsamında değildir.

Kaynakça

Akpınar, C. (1994). Dâvûd-ı Karsî. TDVİA, 9: 29-32.
Algar, H. (1997). Hâlid el-Bağdâdî. TDVİA, 15: 285.
Arpaguş, H. (2018). Osmanlı Geleneksel İslâm’ının Temel Kaynakları: İlmihâl ve Akâid Eserleri. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 14(28): 327-376.
Bulut, M. (1990). Âmentü. Şamil İslâm Ansiklopedisi, 1: 129-130. İstanbul: Şâmil Yayınevi.
Koçkuzu, A. O. (1995). Fahri Efendi. TDVİA, 12: 96-97.
Kurtulmuş, N. (1968). Yeni Âmentü Şerhi (Büyük İlmihal). İstanbul: Fatih Matbaası.
Özervarlı, M. S. (1995). Ferâidü’l-Fevâid. TDVİA, 12: 361-362.
Yavuz, Y. Ş. (1991). Âmentü Maddesi. TDVİA, 3: 28-30. Zengin, A. & Türkhan, A. (2017). 17. Yüzyıl Anadolu Türkçesi ile Bir Âmentü Şerhi Üzerinde Dil İncelemesi. Littera Turca Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 3: 160-210.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İslam Araştırmaları (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Abdulsamet Ceran ^*
0009-0001-1071-8871
Türkiye

Ömer Şimşek
0009-0004-9564-3005
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

18 Mart 2026

Kabul Tarihi

18 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.59372/turajas.1912602

IZ

https://izlik.org/JA89AR89FF

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Ceran, A., & Şimşek, Ö. (2026). Âmentü Literatürü ve Numan Kurtulmuş’un Âmentü Şerhi Adlı Eseri. Turkish Research Journal of Academic Social Science, 9(1), 59-70. https://doi.org/10.59372/turajas.1912602

AMA

1.Ceran A, Şimşek Ö. Âmentü Literatürü ve Numan Kurtulmuş’un Âmentü Şerhi Adlı Eseri. TURAJAS. 2026;9(1):59-70. doi:10.59372/turajas.1912602

Chicago

Ceran, Abdulsamet, ve Ömer Şimşek. 2026. “Âmentü Literatürü ve Numan Kurtulmuş’un Âmentü Şerhi Adlı Eseri”. Turkish Research Journal of Academic Social Science 9 (1): 59-70. https://doi.org/10.59372/turajas.1912602.

EndNote

Ceran A, Şimşek Ö (01 Nisan 2026) Âmentü Literatürü ve Numan Kurtulmuş’un Âmentü Şerhi Adlı Eseri. Turkish Research Journal of Academic Social Science 9 1 59–70.

IEEE

[1]A. Ceran ve Ö. Şimşek, “Âmentü Literatürü ve Numan Kurtulmuş’un Âmentü Şerhi Adlı Eseri”, TURAJAS, c. 9, sy 1, ss. 59–70, Nis. 2026, doi: 10.59372/turajas.1912602.

ISNAD

Ceran, Abdulsamet - Şimşek, Ömer. “Âmentü Literatürü ve Numan Kurtulmuş’un Âmentü Şerhi Adlı Eseri”. Turkish Research Journal of Academic Social Science 9/1 (01 Nisan 2026): 59-70. https://doi.org/10.59372/turajas.1912602.

JAMA

1.Ceran A, Şimşek Ö. Âmentü Literatürü ve Numan Kurtulmuş’un Âmentü Şerhi Adlı Eseri. TURAJAS. 2026;9:59–70.

MLA

Ceran, Abdulsamet, ve Ömer Şimşek. “Âmentü Literatürü ve Numan Kurtulmuş’un Âmentü Şerhi Adlı Eseri”. Turkish Research Journal of Academic Social Science, c. 9, sy 1, Nisan 2026, ss. 59-70, doi:10.59372/turajas.1912602.

Vancouver

1.Abdulsamet Ceran, Ömer Şimşek. Âmentü Literatürü ve Numan Kurtulmuş’un Âmentü Şerhi Adlı Eseri. TURAJAS. 01 Nisan 2026;9(1):59-70. doi:10.59372/turajas.1912602