Abstract
References
- Abdullah, Abdülaziz Yâsîn. “Merviyyâtü Ebi’d-Dukayş el-Lugaviyyetü fî Kitâbi’l-‘Ayn”. Mecelletü Ebhâs Küllliyetü’t-Terbiyyeti’l-Esâsiyyeti 1/4 (2004), 87-104.
- Arslan, Mehmet Nafi. “Arap Filolojisinin Dâhi İsmi: El-Halîl Bin Ahmed/Al-Khalil B. Ahmad: The Genius Name Of The Arabic Philology”. Şarkiyat Mecmuası 27 (August 2016), 179–188.
- ʿAttâr, Ahmed Abdülgafûr. Mukaddimetü’s-Sıhâh, Tâcü’l-luga ve Sıhâhu’l-ʿArabiyye. Beyrut: Dâru’l-İlim li’l-Melâyîn, 1990.
- Bağdâdî, Abdülkādir b. Ömer b. Bâyezîd Abdülkādir el-. Hizanetü’l-Edeb ve Lübbu Lübâbi lisâni’l-ʿArab. thk. Abdüsselâm Muhammed Hârûn. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 1093.
- Bolelli, Nusrettin. “Nahivde Hadîsle İstişhâd Meselesi”, MÜİFD, 5-6, İstanbul, 1987-1998.
- Ceviz, Nurettin ve Diğ.. Yedi Askı-Arap Edebiyatının Harikaları. Ankara, 2004.
- Cumahî, Muhammed b. Sellâm el. Tabakâtu Fuhûli’ş-Şu‘arâ, Beyrut, ts.
- Çetin, M. Çetin. Eski Arap Şiiri. İstanbul: Edebiyat Fakültesi Matbaası, 1973.
- Çıkar, Mehmet Şirin. Kıyas Bir Nahiv Usûl İlmi Kaynağı, Van: Ahenk Yayınları, 2007.
- Dineverî, Ebû Muhammed ‘Abdullâh b. Muslim b. Kuteybe el-Kûfî ed. eş-Şi‘r ve’ş-Şu‘arâ, thk. Ahmed Muhammed Şâkir, Kahire: Dâr’ul-Me‘ârif, 1958.
- Durmuş, İsmail. “İstişhâd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, İstanbul: TDV Yayınları, 2001, 23/397.
- İbn Dureyd el-Ezdî, Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasen. Cemheratu’l-Luga. 1-3. thk. Remzî Munîr Be‘albekkî. Beyrut: Dâru’l-‘İlm li’l-Melâyîn, 3. Baskı, 1987.
- Erden, Muhammed İbrahim. “Arapça Sözlükbilim Çalışmalarının Gelişim Aşamaları ve Geçmişten Günümüze Arap Sözlük Çalışmalarının Bir Tezahürü Olarak el-Muʿcemü’l-Vasît”. Ağrı İslami İlimler Dergisi (AGİİD) 15 (December 2024), 42–58.
- Eren, Ali Cüneyt. “Arapça Alfabetik Sözlüklerin Tanıtımı”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi. 9/4 (2009), 129–151.
- Ezherî, Muhammed b. Ahmed b. el-. Tehzîbü'l-Luga. 1-8. thk. Muhammed Avad Mur'ab. Beyrut: Dâru İhyâi't-Turâsi'l-Arabî, 2001.
- Sîrâfî, Ebû Saʻîd el-Hasan b. Abdillâh es. Ahbâru’n-Nahviyyîn el-Basriyyîn ve Merâtibihim ve Ahzi Ba’dihim ʿan Baʿd, thk. Taha Muhammed ez-Zeynî-Muhammed Abdulmunʻim Hafâcî. nşr. Mustafa el-Bâbî el-Halebî. Kahire: Matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî. 1373/1966.
- Tehânevî, Muhammed ʿAlî et. Keşşâfu İstılâhâti’l-Funûn ve’l-ʿUlûm. thk. ‘Alî Dahrûc, Beyrut: Mektebetu Lubnan, 1996.
- Ferâhîdî, el-Halîl b. Ahmed el. Kitâbü’l-‘Ayn. 1-8. thk. Mehdî el-Mahzûmî, İbrâhîm es-Sâmirrâ’î. Beyrut: Mektebetü Hilal. 1. Baskı. 1993.
- Fîrûzabâdî, Muhammed b. Ya‘kûb el. el-Kâmûsu’l-Muhît. Beyrut, 1407/1987.
- Seyithan Gayır. “İbn Hi̇şâm’in Evdahü’l-Mesâli̇k Adli Eseri̇nde Şi̇i̇rle İsti̇şhâd Metodu”. Balıkesir İlahiyat Dergisi 18 (December 2023), 83–111.
- Hamed, Muhammed b. İbrahim. Fıkhu‟l-Luga Mefhûmuhû Mevdûʿâtuhû Kadâyâhu. Riyad: Dâru İbn Huzeyme, 2005.
- Hattîb el-Bağdâdî, Ebû Bekir Ahmed b. Alî. Târîhu Bağdâd, Beyrut: Dârü’l-Kutubi’l-İlmiyye, ts.
- Yâkût el-Hamevî. Şihâbuddîn b. Abdullâh. Muʿcemu‟l-Udebâʾ. thk. İhsân Abbâs. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1993.
- İbn Cinnî, Ebü’l-Feth Osman b. Cinnî el-Mevsılî. el-Mübehhec fî Tefsîri Esmâ’ Şuarâ’ Dîvâni’l-Hamâse. thk. Mervân el-Atıyye, Şeyh ez-Zâyid. Dımaşk: Dâru’l-Hicre, 1408/1988.
- İbn Manzûr, Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî er-Rüveyfî. Lisanü’l-ʿArab. 1-15. Beyrut: Dȃru Sȃdır, 1994.
- İbnü'l-Mu‘tez, Abdullah b. Muhammed el-Abbâsî. Tabakâtü’ş-Şu‘arâ’. thk. Abdüssettâr Ahmed Ferrâc. Kahire: Dârü’l-Maârif, 1981.
- İbn Haldûn, Abdurrahman b. Muhamed. Mukaddime. çev. Halîl Kendir. Ankara: Yeni Şafak Kültür Armağanı, 2004.
- İsfehânî, Ebu’l-Ferec el. el-Eğânî. Haz. ‘Ali Muhennâ-Semîr Câbir. Beyrût: Dâru Sâdir, 1986.
- İskenderî, Ahmed el . el-Mufassal fî Tarihi’l-Edebi’l-ʿArabî. thk. Dr. Hassan Hallak. I. Baskı. Beyrut: Dȃr İhyȃ el-Ulûm, 1994.
- Kahyaoğlu, Yasin. “Şiir Ve Nesir Bağlaminda Arapça’nin İslam Kültüründeki Yeri”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19/19 (2008), 81–102.
- Kasap, Ahmet. Klasik Arapça Sözlüklerin Problemleri, Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta, 2023.
- Kâsımî, Ali. ʿİlmu’l-Luga ve Sına‘âtü’l-Muʿcem. Riyad: İmâdeti Şuûni’l-Mektebât, 1991.
- Kayravânî el-Ezdî, Ebû ‘Alî el-Hasan b. Reşîk el. el-ʿUmde fî Mehâsini’ş-Şiʿri ve Adâbihi ve Nakdihi. Suriye: Dâru’l-Cîl, 1981.
- Kehhâle, Ömer Rıza. el-Lugatü’l-ʿArabiyye ve ʿUlûmuhâ. Dımaşk: Mektebetü’n-Neşr, 1971.
- Kurtubî, Muhammed b. Ahmed el. el-Câmiʿ li-Ahkâmi‟l-Kurʾân. thk. Ahmed el-Berdevenî-İbrâhîm Atfiş, Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-Mısriyye, ts.
- Lebîd b. Rabîʿa, Ebû Akīl. Dîvanu Lebîd b. Rabîʿa. thk. Hamdû Tammâs. Beyrut: Dâru'l-Maʿrife, 2004.
- Merzübânî, Ebû Ubeydillâh Muhammed b. İmrân b. Mûsâ b. Saîd el-. el-Müveşşah fî Meâhizi’l-’Ulemâ ’ale’ş-Şu’arâ. thk. Muhammed Hüseyn Şemsüddîn. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-’ilmiyye, 1995.
- Özbalıkçı, Mehmet Reşit. Kur’ân ve Hadîsin Arap Gramerindeki Rolü. İzmir: Çağlayan Matbaası, 2006.
- Halîl Özcan. “Lebîd b. Rabî’a (m.s. 560-661) ve Muallakası”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 23/23 (2010), 81–94.
- Sikâl, Dîzîre Rûlen. Neşʾetu’l-Meâʿcimi’l-ʿArabiyye ve Teṭavvurihâ. Beyrut: Dâru’s-Sadâke, 1995.
- Söylemez, M. Mahfuz. Eğitim ve Öğretim Faaliyetleri, Emevîler Dönemi Bilim Kültür ve Sanat Hayatı, Ankara: Otto Yayınları, 2017.
- Suyûtî, Celâluddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr es-. el-İktirâh fî Usûli’n-Nahvi. thk. ‘Abdülhakîm ‘Atiyye. Suriye: Dâr’ul-Beyrûtî, 2006.
- Suyûtî, Celâluddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr es. Bugyetu‘l-Vuʿât fî Ṭabaḳāti‘l-Lugaviyyîn ve‘n-Nuḥât. thk. Muhammed Ebu‟l-Fadl İbrâhîm. Lübnan: el-Mektebetü‘l-Asriyye, ts.
- Tuzcu, Kemal. “Klasik Arap Şiirinde Didaktik Şiirler”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 47/2 (2007), 147–171.
- Uzun, Ayşe. “Klasik Arapça Sözlüklerin Teşekkülünde Dinin Etkisi”. ULUM 7/1 (2024): 1–34.
- Vahidi, Ebü'l-Hasan Ali b. Ahmed b. Muhammed en- Nisaburi. Şerhu Divani'l-Mütenebbi. Bağdat: Mektebetü’l-Müsenna, t.y.
- Yakub, Emîl. el-Meʽâcimu’l-Lügaviyyetu’l-ʽArabiyye Bidâyetuhâ ve Tetavvuruhâ. Beyrut: Dâru’l-ʽİlm lil-Melâyîn, 1985.
- Yalar, Mehmet. “Arap Edebiyatinda Şiir Kavrami Problemi -Mukayeseli Ve Analitik Bir Bakiş-”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi 11/1 (2002), 103–120.
- Yalar, Mehmet. “Cahiliye Şiirinin Tarihsel Gerçekliği Problemi”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/2 (2008), 95–120.
- Yılmaz, İbrahim. “Arap şiiri ve hikâyecilik - Antere örneği”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 15 (2001), 249-266.
- Zebîdî, Muhammed Murtezâ ez-. Tâcu’l-Arûs min Cevâhiri’l-Kâmû. 1-40. thk. Cemâʿatü mine’l-Muhtassîn. Kuveyt: el-Meclisü’l-Vatanî, 1965-2001.
- Ziriklî, Hayreddîn b. Muhammed ez-. el-Aʿlâm. Beyrut: Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn. 15. Baskı. 2002.
The Function of Poetic Witnesses in Classical Arabic Dictionaries (Based on Examples from Kitāb al-ʿAyn, Jamhirat al-Lugha, and Lisān al-ʿArab)
Abstract
Dictionary works are studies that preserve a language and pass on all the elements that constitute its identity from generation to generation. Linguists have carried out various studies with the intention of preserving language and have attempted to systematically preserve words, which are the building blocks of language. In this context, different testimonies have been used to confirm the reliability of the vocabulary included in dictionary works. For societies that consider poetry and poets to be extraordinary, one of the most valuable references has been poetry witnesses. This study attempts to reveal the role that poetry plays in determining the meanings of words in ancient Arabic. In addition, emphasis is placed on the verification of authentic meanings through poetic expressions. Arabic forms the basis of Islamic sciences, and it is not possible to learn religious sciences correctly without a thorough knowledge of Arabic. In this context, the verification of meanings by poetic witnesses is of vital importance for the correct understanding of Arabic texts. The aim of this article is to examine the function of poetic witnesses in three dictionaries from the classical period and to draw attention to the importance of poetic witnesses. In this sense, the lack of studies on the importance of poetic witnesses provides an opportunity to fill the gap in the existing literature. The classical Arabic dictionary examines how poems are used as witnesses, the differences or similarities between them, and the role of poetry in Arabic lexicography, as well as the concept of ‘witness.’ Additionally, the contribution of poetic witnesses in identifying the correct meanings of words that constitute language has been examined. The relationship between lexicography, grammar, and rhetoric has also been investigated. This research, unlike other studies, may contribute to linguistic studies by highlighting the issue of poetic evidence in dictionaries and its importance, as well as confirming the use of such evidence in early dictionaries. This article was conducted using qualitative research techniques. The works were examined using document, content analysis, and comparison methods.
Keywords
References
- Abdullah, Abdülaziz Yâsîn. “Merviyyâtü Ebi’d-Dukayş el-Lugaviyyetü fî Kitâbi’l-‘Ayn”. Mecelletü Ebhâs Küllliyetü’t-Terbiyyeti’l-Esâsiyyeti 1/4 (2004), 87-104.
- Arslan, Mehmet Nafi. “Arap Filolojisinin Dâhi İsmi: El-Halîl Bin Ahmed/Al-Khalil B. Ahmad: The Genius Name Of The Arabic Philology”. Şarkiyat Mecmuası 27 (August 2016), 179–188.
- ʿAttâr, Ahmed Abdülgafûr. Mukaddimetü’s-Sıhâh, Tâcü’l-luga ve Sıhâhu’l-ʿArabiyye. Beyrut: Dâru’l-İlim li’l-Melâyîn, 1990.
- Bağdâdî, Abdülkādir b. Ömer b. Bâyezîd Abdülkādir el-. Hizanetü’l-Edeb ve Lübbu Lübâbi lisâni’l-ʿArab. thk. Abdüsselâm Muhammed Hârûn. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 1093.
- Bolelli, Nusrettin. “Nahivde Hadîsle İstişhâd Meselesi”, MÜİFD, 5-6, İstanbul, 1987-1998.
- Ceviz, Nurettin ve Diğ.. Yedi Askı-Arap Edebiyatının Harikaları. Ankara, 2004.
- Cumahî, Muhammed b. Sellâm el. Tabakâtu Fuhûli’ş-Şu‘arâ, Beyrut, ts.
- Çetin, M. Çetin. Eski Arap Şiiri. İstanbul: Edebiyat Fakültesi Matbaası, 1973.
- Çıkar, Mehmet Şirin. Kıyas Bir Nahiv Usûl İlmi Kaynağı, Van: Ahenk Yayınları, 2007.
- Dineverî, Ebû Muhammed ‘Abdullâh b. Muslim b. Kuteybe el-Kûfî ed. eş-Şi‘r ve’ş-Şu‘arâ, thk. Ahmed Muhammed Şâkir, Kahire: Dâr’ul-Me‘ârif, 1958.
- Durmuş, İsmail. “İstişhâd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, İstanbul: TDV Yayınları, 2001, 23/397.
- İbn Dureyd el-Ezdî, Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasen. Cemheratu’l-Luga. 1-3. thk. Remzî Munîr Be‘albekkî. Beyrut: Dâru’l-‘İlm li’l-Melâyîn, 3. Baskı, 1987.
- Erden, Muhammed İbrahim. “Arapça Sözlükbilim Çalışmalarının Gelişim Aşamaları ve Geçmişten Günümüze Arap Sözlük Çalışmalarının Bir Tezahürü Olarak el-Muʿcemü’l-Vasît”. Ağrı İslami İlimler Dergisi (AGİİD) 15 (December 2024), 42–58.
- Eren, Ali Cüneyt. “Arapça Alfabetik Sözlüklerin Tanıtımı”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi. 9/4 (2009), 129–151.
- Ezherî, Muhammed b. Ahmed b. el-. Tehzîbü'l-Luga. 1-8. thk. Muhammed Avad Mur'ab. Beyrut: Dâru İhyâi't-Turâsi'l-Arabî, 2001.
- Sîrâfî, Ebû Saʻîd el-Hasan b. Abdillâh es. Ahbâru’n-Nahviyyîn el-Basriyyîn ve Merâtibihim ve Ahzi Ba’dihim ʿan Baʿd, thk. Taha Muhammed ez-Zeynî-Muhammed Abdulmunʻim Hafâcî. nşr. Mustafa el-Bâbî el-Halebî. Kahire: Matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî. 1373/1966.
- Tehânevî, Muhammed ʿAlî et. Keşşâfu İstılâhâti’l-Funûn ve’l-ʿUlûm. thk. ‘Alî Dahrûc, Beyrut: Mektebetu Lubnan, 1996.
- Ferâhîdî, el-Halîl b. Ahmed el. Kitâbü’l-‘Ayn. 1-8. thk. Mehdî el-Mahzûmî, İbrâhîm es-Sâmirrâ’î. Beyrut: Mektebetü Hilal. 1. Baskı. 1993.
- Fîrûzabâdî, Muhammed b. Ya‘kûb el. el-Kâmûsu’l-Muhît. Beyrut, 1407/1987.
- Seyithan Gayır. “İbn Hi̇şâm’in Evdahü’l-Mesâli̇k Adli Eseri̇nde Şi̇i̇rle İsti̇şhâd Metodu”. Balıkesir İlahiyat Dergisi 18 (December 2023), 83–111.
- Hamed, Muhammed b. İbrahim. Fıkhu‟l-Luga Mefhûmuhû Mevdûʿâtuhû Kadâyâhu. Riyad: Dâru İbn Huzeyme, 2005.
- Hattîb el-Bağdâdî, Ebû Bekir Ahmed b. Alî. Târîhu Bağdâd, Beyrut: Dârü’l-Kutubi’l-İlmiyye, ts.
- Yâkût el-Hamevî. Şihâbuddîn b. Abdullâh. Muʿcemu‟l-Udebâʾ. thk. İhsân Abbâs. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1993.
- İbn Cinnî, Ebü’l-Feth Osman b. Cinnî el-Mevsılî. el-Mübehhec fî Tefsîri Esmâ’ Şuarâ’ Dîvâni’l-Hamâse. thk. Mervân el-Atıyye, Şeyh ez-Zâyid. Dımaşk: Dâru’l-Hicre, 1408/1988.
- İbn Manzûr, Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî er-Rüveyfî. Lisanü’l-ʿArab. 1-15. Beyrut: Dȃru Sȃdır, 1994.
- İbnü'l-Mu‘tez, Abdullah b. Muhammed el-Abbâsî. Tabakâtü’ş-Şu‘arâ’. thk. Abdüssettâr Ahmed Ferrâc. Kahire: Dârü’l-Maârif, 1981.
- İbn Haldûn, Abdurrahman b. Muhamed. Mukaddime. çev. Halîl Kendir. Ankara: Yeni Şafak Kültür Armağanı, 2004.
- İsfehânî, Ebu’l-Ferec el. el-Eğânî. Haz. ‘Ali Muhennâ-Semîr Câbir. Beyrût: Dâru Sâdir, 1986.
- İskenderî, Ahmed el . el-Mufassal fî Tarihi’l-Edebi’l-ʿArabî. thk. Dr. Hassan Hallak. I. Baskı. Beyrut: Dȃr İhyȃ el-Ulûm, 1994.
- Kahyaoğlu, Yasin. “Şiir Ve Nesir Bağlaminda Arapça’nin İslam Kültüründeki Yeri”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19/19 (2008), 81–102.
- Kasap, Ahmet. Klasik Arapça Sözlüklerin Problemleri, Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta, 2023.
- Kâsımî, Ali. ʿİlmu’l-Luga ve Sına‘âtü’l-Muʿcem. Riyad: İmâdeti Şuûni’l-Mektebât, 1991.
- Kayravânî el-Ezdî, Ebû ‘Alî el-Hasan b. Reşîk el. el-ʿUmde fî Mehâsini’ş-Şiʿri ve Adâbihi ve Nakdihi. Suriye: Dâru’l-Cîl, 1981.
- Kehhâle, Ömer Rıza. el-Lugatü’l-ʿArabiyye ve ʿUlûmuhâ. Dımaşk: Mektebetü’n-Neşr, 1971.
- Kurtubî, Muhammed b. Ahmed el. el-Câmiʿ li-Ahkâmi‟l-Kurʾân. thk. Ahmed el-Berdevenî-İbrâhîm Atfiş, Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-Mısriyye, ts.
- Lebîd b. Rabîʿa, Ebû Akīl. Dîvanu Lebîd b. Rabîʿa. thk. Hamdû Tammâs. Beyrut: Dâru'l-Maʿrife, 2004.
- Merzübânî, Ebû Ubeydillâh Muhammed b. İmrân b. Mûsâ b. Saîd el-. el-Müveşşah fî Meâhizi’l-’Ulemâ ’ale’ş-Şu’arâ. thk. Muhammed Hüseyn Şemsüddîn. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-’ilmiyye, 1995.
- Özbalıkçı, Mehmet Reşit. Kur’ân ve Hadîsin Arap Gramerindeki Rolü. İzmir: Çağlayan Matbaası, 2006.
- Halîl Özcan. “Lebîd b. Rabî’a (m.s. 560-661) ve Muallakası”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 23/23 (2010), 81–94.
- Sikâl, Dîzîre Rûlen. Neşʾetu’l-Meâʿcimi’l-ʿArabiyye ve Teṭavvurihâ. Beyrut: Dâru’s-Sadâke, 1995.
- Söylemez, M. Mahfuz. Eğitim ve Öğretim Faaliyetleri, Emevîler Dönemi Bilim Kültür ve Sanat Hayatı, Ankara: Otto Yayınları, 2017.
- Suyûtî, Celâluddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr es-. el-İktirâh fî Usûli’n-Nahvi. thk. ‘Abdülhakîm ‘Atiyye. Suriye: Dâr’ul-Beyrûtî, 2006.
- Suyûtî, Celâluddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr es. Bugyetu‘l-Vuʿât fî Ṭabaḳāti‘l-Lugaviyyîn ve‘n-Nuḥât. thk. Muhammed Ebu‟l-Fadl İbrâhîm. Lübnan: el-Mektebetü‘l-Asriyye, ts.
- Tuzcu, Kemal. “Klasik Arap Şiirinde Didaktik Şiirler”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 47/2 (2007), 147–171.
- Uzun, Ayşe. “Klasik Arapça Sözlüklerin Teşekkülünde Dinin Etkisi”. ULUM 7/1 (2024): 1–34.
- Vahidi, Ebü'l-Hasan Ali b. Ahmed b. Muhammed en- Nisaburi. Şerhu Divani'l-Mütenebbi. Bağdat: Mektebetü’l-Müsenna, t.y.
- Yakub, Emîl. el-Meʽâcimu’l-Lügaviyyetu’l-ʽArabiyye Bidâyetuhâ ve Tetavvuruhâ. Beyrut: Dâru’l-ʽİlm lil-Melâyîn, 1985.
- Yalar, Mehmet. “Arap Edebiyatinda Şiir Kavrami Problemi -Mukayeseli Ve Analitik Bir Bakiş-”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi 11/1 (2002), 103–120.
- Yalar, Mehmet. “Cahiliye Şiirinin Tarihsel Gerçekliği Problemi”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/2 (2008), 95–120.
- Yılmaz, İbrahim. “Arap şiiri ve hikâyecilik - Antere örneği”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 15 (2001), 249-266.
- Zebîdî, Muhammed Murtezâ ez-. Tâcu’l-Arûs min Cevâhiri’l-Kâmû. 1-40. thk. Cemâʿatü mine’l-Muhtassîn. Kuveyt: el-Meclisü’l-Vatanî, 1965-2001.
- Ziriklî, Hayreddîn b. Muhammed ez-. el-Aʿlâm. Beyrut: Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn. 15. Baskı. 2002.
Klasik Arap Sözlüklerinde Şiir Şahitlerinin İşlevi (Kitâbü’l-ʿAyn, Cemheratü’l-Luga ve Lisânü’l-ʿArab Örnekleminde)
Abstract
Sözlük eserleri, bir dili koruma altına alan ve dilin kimliğini oluşturan tüm unsurları nesilden nesile ulaştıran çalışmalardır. Dil alimleri, dilin korunması niyetiyle çeşitli çalışmalar gerçekleştirmiş ve dilin yapı taşları olan kelimeleri sistematik biçimde muhafaza etmeye çalışmışlardır. Bu bağlamda sözlük çalışmalarında yer alan kelime hazinelerinin güvenilirliğini teyit etmek niyetiyle farklı tanıklıklardan yararlanılmıştır. Şiirin büyülü dünyasında yer alan, şiirleri ve şairlerini olağanüstü kabul eden toplumlar için en kıymetli referanslardan biri de şiir şȃhidleri olmuştur. Bu çalışmada kadim Arapça'da kelimelerin anlamlarının belirlenmesinde şiirin oynadığı rol gözler önüne serilmeye çalışılmıştır. Ayrıca, sahih anlamların şiirsel ifadelerle doğrulanmasına da vurgu yapılmıştır. İslami ilimlerin temelini Arapça oluşturmaktadır ve Arapçayı tam anlamıyla bilmeden dini ilimlerin doğru şekilde öğrenilmesi mümkün değildir. Bu bağlamda, şiir şahitlerinin anlamları doğrulaması, Arapça metinlerin doğru anlaşılmasında hayati bir öneme sahiptir. Bu makalenin amacı, klasik döneme ait üç sözlük özelinde şiir şȃhidlerinin işlevini incelemek ve şiir şȃhidlerinin önemine dikkat çekmektir. Bu anlamda, şiir şahitlerinin önemine dair çalışmaların eksikliği, mevcut literatürdeki boşluğu doldurma imkanı sunmaktadır. Klasik Arap sözlüğünde şiirlerin nasıl şȃhid olarak kullanıldığı, aralarındaki farklılıklar veya benzerlikler ile Arap sözlükçülüğünde şiirin rolü, "şȃhid" kavramı araştırılmıştır. Ayrıca, şiir şahitlerinin, dili oluşturan kelimelerin anlam açısından doğru karşılıklarını tespit etmedeki katkısı incelenmiştir. Sözlükçülük ile nahiv ve belagat arasındaki ilişkiler de araştırılmıştır. Bu araştırma, diğerler çalışmalardan farklı olarak, sözlüklerdeki şiir şȃhidliği meselesini ve bunun önemini ortaya koyması bakımından ve ilk dönem sözlüklerde bu tarz şȃhidlerin kullanılmasının teyidi açısından dil bilim araştırmalarına bir katkı sunabilir. Bu makalede nitel araştırma teknikleriyle çalışılmıştır. Eserler doküman, içerik analizi ve karşılaştırma yöntemiyle taranmıştır.
Ethical Statement
Çalışmanın sonuçlarını ya da yorumları etkileyecek herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.
References
- Abdullah, Abdülaziz Yâsîn. “Merviyyâtü Ebi’d-Dukayş el-Lugaviyyetü fî Kitâbi’l-‘Ayn”. Mecelletü Ebhâs Küllliyetü’t-Terbiyyeti’l-Esâsiyyeti 1/4 (2004), 87-104.
- Arslan, Mehmet Nafi. “Arap Filolojisinin Dâhi İsmi: El-Halîl Bin Ahmed/Al-Khalil B. Ahmad: The Genius Name Of The Arabic Philology”. Şarkiyat Mecmuası 27 (August 2016), 179–188.
- ʿAttâr, Ahmed Abdülgafûr. Mukaddimetü’s-Sıhâh, Tâcü’l-luga ve Sıhâhu’l-ʿArabiyye. Beyrut: Dâru’l-İlim li’l-Melâyîn, 1990.
- Bağdâdî, Abdülkādir b. Ömer b. Bâyezîd Abdülkādir el-. Hizanetü’l-Edeb ve Lübbu Lübâbi lisâni’l-ʿArab. thk. Abdüsselâm Muhammed Hârûn. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 1093.
- Bolelli, Nusrettin. “Nahivde Hadîsle İstişhâd Meselesi”, MÜİFD, 5-6, İstanbul, 1987-1998.
- Ceviz, Nurettin ve Diğ.. Yedi Askı-Arap Edebiyatının Harikaları. Ankara, 2004.
- Cumahî, Muhammed b. Sellâm el. Tabakâtu Fuhûli’ş-Şu‘arâ, Beyrut, ts.
- Çetin, M. Çetin. Eski Arap Şiiri. İstanbul: Edebiyat Fakültesi Matbaası, 1973.
- Çıkar, Mehmet Şirin. Kıyas Bir Nahiv Usûl İlmi Kaynağı, Van: Ahenk Yayınları, 2007.
- Dineverî, Ebû Muhammed ‘Abdullâh b. Muslim b. Kuteybe el-Kûfî ed. eş-Şi‘r ve’ş-Şu‘arâ, thk. Ahmed Muhammed Şâkir, Kahire: Dâr’ul-Me‘ârif, 1958.
- Durmuş, İsmail. “İstişhâd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, İstanbul: TDV Yayınları, 2001, 23/397.
- İbn Dureyd el-Ezdî, Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasen. Cemheratu’l-Luga. 1-3. thk. Remzî Munîr Be‘albekkî. Beyrut: Dâru’l-‘İlm li’l-Melâyîn, 3. Baskı, 1987.
- Erden, Muhammed İbrahim. “Arapça Sözlükbilim Çalışmalarının Gelişim Aşamaları ve Geçmişten Günümüze Arap Sözlük Çalışmalarının Bir Tezahürü Olarak el-Muʿcemü’l-Vasît”. Ağrı İslami İlimler Dergisi (AGİİD) 15 (December 2024), 42–58.
- Eren, Ali Cüneyt. “Arapça Alfabetik Sözlüklerin Tanıtımı”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi. 9/4 (2009), 129–151.
- Ezherî, Muhammed b. Ahmed b. el-. Tehzîbü'l-Luga. 1-8. thk. Muhammed Avad Mur'ab. Beyrut: Dâru İhyâi't-Turâsi'l-Arabî, 2001.
- Sîrâfî, Ebû Saʻîd el-Hasan b. Abdillâh es. Ahbâru’n-Nahviyyîn el-Basriyyîn ve Merâtibihim ve Ahzi Ba’dihim ʿan Baʿd, thk. Taha Muhammed ez-Zeynî-Muhammed Abdulmunʻim Hafâcî. nşr. Mustafa el-Bâbî el-Halebî. Kahire: Matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî. 1373/1966.
- Tehânevî, Muhammed ʿAlî et. Keşşâfu İstılâhâti’l-Funûn ve’l-ʿUlûm. thk. ‘Alî Dahrûc, Beyrut: Mektebetu Lubnan, 1996.
- Ferâhîdî, el-Halîl b. Ahmed el. Kitâbü’l-‘Ayn. 1-8. thk. Mehdî el-Mahzûmî, İbrâhîm es-Sâmirrâ’î. Beyrut: Mektebetü Hilal. 1. Baskı. 1993.
- Fîrûzabâdî, Muhammed b. Ya‘kûb el. el-Kâmûsu’l-Muhît. Beyrut, 1407/1987.
- Seyithan Gayır. “İbn Hi̇şâm’in Evdahü’l-Mesâli̇k Adli Eseri̇nde Şi̇i̇rle İsti̇şhâd Metodu”. Balıkesir İlahiyat Dergisi 18 (December 2023), 83–111.
- Hamed, Muhammed b. İbrahim. Fıkhu‟l-Luga Mefhûmuhû Mevdûʿâtuhû Kadâyâhu. Riyad: Dâru İbn Huzeyme, 2005.
- Hattîb el-Bağdâdî, Ebû Bekir Ahmed b. Alî. Târîhu Bağdâd, Beyrut: Dârü’l-Kutubi’l-İlmiyye, ts.
- Yâkût el-Hamevî. Şihâbuddîn b. Abdullâh. Muʿcemu‟l-Udebâʾ. thk. İhsân Abbâs. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1993.
- İbn Cinnî, Ebü’l-Feth Osman b. Cinnî el-Mevsılî. el-Mübehhec fî Tefsîri Esmâ’ Şuarâ’ Dîvâni’l-Hamâse. thk. Mervân el-Atıyye, Şeyh ez-Zâyid. Dımaşk: Dâru’l-Hicre, 1408/1988.
- İbn Manzûr, Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî er-Rüveyfî. Lisanü’l-ʿArab. 1-15. Beyrut: Dȃru Sȃdır, 1994.
- İbnü'l-Mu‘tez, Abdullah b. Muhammed el-Abbâsî. Tabakâtü’ş-Şu‘arâ’. thk. Abdüssettâr Ahmed Ferrâc. Kahire: Dârü’l-Maârif, 1981.
- İbn Haldûn, Abdurrahman b. Muhamed. Mukaddime. çev. Halîl Kendir. Ankara: Yeni Şafak Kültür Armağanı, 2004.
- İsfehânî, Ebu’l-Ferec el. el-Eğânî. Haz. ‘Ali Muhennâ-Semîr Câbir. Beyrût: Dâru Sâdir, 1986.
- İskenderî, Ahmed el . el-Mufassal fî Tarihi’l-Edebi’l-ʿArabî. thk. Dr. Hassan Hallak. I. Baskı. Beyrut: Dȃr İhyȃ el-Ulûm, 1994.
- Kahyaoğlu, Yasin. “Şiir Ve Nesir Bağlaminda Arapça’nin İslam Kültüründeki Yeri”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19/19 (2008), 81–102.
- Kasap, Ahmet. Klasik Arapça Sözlüklerin Problemleri, Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta, 2023.
- Kâsımî, Ali. ʿİlmu’l-Luga ve Sına‘âtü’l-Muʿcem. Riyad: İmâdeti Şuûni’l-Mektebât, 1991.
- Kayravânî el-Ezdî, Ebû ‘Alî el-Hasan b. Reşîk el. el-ʿUmde fî Mehâsini’ş-Şiʿri ve Adâbihi ve Nakdihi. Suriye: Dâru’l-Cîl, 1981.
- Kehhâle, Ömer Rıza. el-Lugatü’l-ʿArabiyye ve ʿUlûmuhâ. Dımaşk: Mektebetü’n-Neşr, 1971.
- Kurtubî, Muhammed b. Ahmed el. el-Câmiʿ li-Ahkâmi‟l-Kurʾân. thk. Ahmed el-Berdevenî-İbrâhîm Atfiş, Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-Mısriyye, ts.
- Lebîd b. Rabîʿa, Ebû Akīl. Dîvanu Lebîd b. Rabîʿa. thk. Hamdû Tammâs. Beyrut: Dâru'l-Maʿrife, 2004.
- Merzübânî, Ebû Ubeydillâh Muhammed b. İmrân b. Mûsâ b. Saîd el-. el-Müveşşah fî Meâhizi’l-’Ulemâ ’ale’ş-Şu’arâ. thk. Muhammed Hüseyn Şemsüddîn. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-’ilmiyye, 1995.
- Özbalıkçı, Mehmet Reşit. Kur’ân ve Hadîsin Arap Gramerindeki Rolü. İzmir: Çağlayan Matbaası, 2006.
- Halîl Özcan. “Lebîd b. Rabî’a (m.s. 560-661) ve Muallakası”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 23/23 (2010), 81–94.
- Sikâl, Dîzîre Rûlen. Neşʾetu’l-Meâʿcimi’l-ʿArabiyye ve Teṭavvurihâ. Beyrut: Dâru’s-Sadâke, 1995.
- Söylemez, M. Mahfuz. Eğitim ve Öğretim Faaliyetleri, Emevîler Dönemi Bilim Kültür ve Sanat Hayatı, Ankara: Otto Yayınları, 2017.
- Suyûtî, Celâluddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr es-. el-İktirâh fî Usûli’n-Nahvi. thk. ‘Abdülhakîm ‘Atiyye. Suriye: Dâr’ul-Beyrûtî, 2006.
- Suyûtî, Celâluddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr es. Bugyetu‘l-Vuʿât fî Ṭabaḳāti‘l-Lugaviyyîn ve‘n-Nuḥât. thk. Muhammed Ebu‟l-Fadl İbrâhîm. Lübnan: el-Mektebetü‘l-Asriyye, ts.
- Tuzcu, Kemal. “Klasik Arap Şiirinde Didaktik Şiirler”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 47/2 (2007), 147–171.
- Uzun, Ayşe. “Klasik Arapça Sözlüklerin Teşekkülünde Dinin Etkisi”. ULUM 7/1 (2024): 1–34.
- Vahidi, Ebü'l-Hasan Ali b. Ahmed b. Muhammed en- Nisaburi. Şerhu Divani'l-Mütenebbi. Bağdat: Mektebetü’l-Müsenna, t.y.
- Yakub, Emîl. el-Meʽâcimu’l-Lügaviyyetu’l-ʽArabiyye Bidâyetuhâ ve Tetavvuruhâ. Beyrut: Dâru’l-ʽİlm lil-Melâyîn, 1985.
- Yalar, Mehmet. “Arap Edebiyatinda Şiir Kavrami Problemi -Mukayeseli Ve Analitik Bir Bakiş-”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi 11/1 (2002), 103–120.
- Yalar, Mehmet. “Cahiliye Şiirinin Tarihsel Gerçekliği Problemi”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/2 (2008), 95–120.
- Yılmaz, İbrahim. “Arap şiiri ve hikâyecilik - Antere örneği”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 15 (2001), 249-266.
- Zebîdî, Muhammed Murtezâ ez-. Tâcu’l-Arûs min Cevâhiri’l-Kâmû. 1-40. thk. Cemâʿatü mine’l-Muhtassîn. Kuveyt: el-Meclisü’l-Vatanî, 1965-2001.
- Ziriklî, Hayreddîn b. Muhammed ez-. el-Aʿlâm. Beyrut: Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn. 15. Baskı. 2002.
Details
| Primary Language | Turkish |
|---|---|
| Subjects | Arabic Language and Rhetoric |
| Journal Section | Research Article |
| Authors | |
| Submission Date | August 18, 2025 |
| Acceptance Date | December 7, 2025 |
| Publication Date | January 3, 2026 |
| Published in Issue | Year 2025 Volume: 8 Issue: 2 |
ISSN: 2667-4491
Dear Authors,
According to the February 25, 2020 dated ULAKBIM decision, all kinds of researches conducted with qualitative or quantitative approaches that require data collection from participants using survey, interview, focus group study, observation, experiment, interview techniques, and the use of humans and animals (including materials/data) for experimental or other scientific purposes require an Ethics Committee certificate.
The ethics committee approvals obtained in accordance with the “publication policy” of the articles submitted to the Turkish Academic Social Sciences Research Journal must be specified in the METHOD section of the article and uploaded to the system. Publications with plagiarism report over 20% and studies without ethics committee approval will not be evaluated for publication in our journal.
Thank you for your attention and understanding.
This work is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License