Klasik Arap Sözlüklerinde Şiir Şahitlerinin İşlevi (Kitâbü’l-ʿAyn, Cemheratü’l-Luga ve Lisânü’l-ʿArab Örnekleminde)

Dictionary works are studies that preserve a language and pass on all the elements that constitute its identity from generation to generation. Linguists have carried out various studies with the intention of preserving language and have attempted to systematically preserve words, which are the building blocks of language. In this context, different testimonies have been used to confirm the reliability of the vocabulary included in dictionary works. For societies that consider poetry and poets to be extraordinary, one of the most valuable references has been poetry witnesses. This study attempts to reveal the role that poetry plays in determining the meanings of words in ancient Arabic. In addition, emphasis is placed on the verification of authentic meanings through poetic expressions. Arabic forms the basis of Islamic sciences, and it is not possible to learn religious sciences correctly without a thorough knowledge of Arabic. In this context, the verification of meanings by poetic witnesses is of vital importance for the correct understanding of Arabic texts. The aim of this article is to examine the function of poetic witnesses in three dictionaries from the classical period and to draw attention to the importance of poetic witnesses. In this sense, the lack of studies on the importance of poetic witnesses provides an opportunity to fill the gap in the existing literature. The classical Arabic dictionary examines how poems are used as witnesses, the differences or similarities between them, and the role of poetry in Arabic lexicography, as well as the concept of ‘witness.’ Additionally, the contribution of poetic witnesses in identifying the correct meanings of words that constitute language has been examined. The relationship between lexicography, grammar, and rhetoric has also been investigated. This research, unlike other studies, may contribute to linguistic studies by highlighting the issue of poetic evidence in dictionaries and its importance, as well as confirming the use of such evidence in early dictionaries. This article was conducted using qualitative research techniques. The works were examined using document, content analysis, and comparison methods.

Sözlük eserleri, bir dili koruma altına alan ve dilin kimliğini oluşturan tüm unsurları nesilden nesile ulaştıran çalışmalardır. Dil alimleri, dilin korunması niyetiyle çeşitli çalışmalar gerçekleştirmiş ve dilin yapı taşları olan kelimeleri sistematik biçimde muhafaza etmeye çalışmışlardır. Bu bağlamda sözlük çalışmalarında yer alan kelime hazinelerinin güvenilirliğini teyit etmek niyetiyle farklı tanıklıklardan yararlanılmıştır. Şiirin büyülü dünyasında yer alan, şiirleri ve şairlerini olağanüstü kabul eden toplumlar için en kıymetli referanslardan biri de şiir şȃhidleri olmuştur. Bu çalışmada kadim Arapça'da kelimelerin anlamlarının belirlenmesinde şiirin oynadığı rol gözler önüne serilmeye çalışılmıştır. Ayrıca, sahih anlamların şiirsel ifadelerle doğrulanmasına da vurgu yapılmıştır. İslami ilimlerin temelini Arapça oluşturmaktadır ve Arapçayı tam anlamıyla bilmeden dini ilimlerin doğru şekilde öğrenilmesi mümkün değildir. Bu bağlamda, şiir şahitlerinin anlamları doğrulaması, Arapça metinlerin doğru anlaşılmasında hayati bir öneme sahiptir. Bu makalenin amacı, klasik döneme ait üç sözlük özelinde şiir şȃhidlerinin işlevini incelemek ve şiir şȃhidlerinin önemine dikkat çekmektir. Bu anlamda, şiir şahitlerinin önemine dair çalışmaların eksikliği, mevcut literatürdeki boşluğu doldurma imkanı sunmaktadır. Klasik Arap sözlüğünde şiirlerin nasıl şȃhid olarak kullanıldığı, aralarındaki farklılıklar veya benzerlikler ile Arap sözlükçülüğünde şiirin rolü, "şȃhid" kavramı araştırılmıştır. Ayrıca, şiir şahitlerinin, dili oluşturan kelimelerin anlam açısından doğru karşılıklarını tespit etmedeki katkısı incelenmiştir. Sözlükçülük ile nahiv ve belagat arasındaki ilişkiler de araştırılmıştır. Bu araştırma, diğerler çalışmalardan farklı olarak, sözlüklerdeki şiir şȃhidliği meselesini ve bunun önemini ortaya koyması bakımından ve ilk dönem sözlüklerde bu tarz şȃhidlerin kullanılmasının teyidi açısından dil bilim araştırmalarına bir katkı sunabilir. Bu makalede nitel araştırma teknikleriyle çalışılmıştır. Eserler doküman, içerik analizi ve karşılaştırma yöntemiyle taranmıştır.