Review

Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması

Volume: 9 Number: 2 August 20, 2026
EN TR

Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması

Abstract

Bireylere, ailelere, toplumlara, ülkelere ve insanlığa bütüncül çevre ahlakı kazandırılmadan, temel anlamda çevre sorunları çözülemez. Çevre sorunlarının teknolojik boyutları olduğu gibi, ahlaki (etik) boyutları da vardır. 21. Yüzyılda çevre okuryazarlığı ve su okuryazarlığı çok önemlidir. İnsan ile başlayan sorunlar yine insanın eğitilmesi ile çözülebilir. Bu çalışma; Kur'an-ı Kerim'de, Hz. Muhammed Hadislerinde, Kâinat Kitabında ve Müslüman Medeniyeti temelli anlayışımızda, çevre koruma ve kullanma dengesinin sağlanmasında, çevre sorunlarının çözüm süreçlerinde; bilimler ışığında ahlak boyutlu bütüncül çevre paradigması geliştirmeye yöneliktir. Türkiye’de içme ve temizlik için kişi başı günlük su kullanımı direkt (dolaysız su kullanımı) 216 litre iken, sanal su (dolaylı su kullanımı) 5200 litre olmakta ve toplam (direkt + dolaylı) 5416 litreye (su ayak izi) çıkmaktadır. Türkiye'de direkt ve dolaylı günlük kişi başı su kullanımı oranı sırasıyla; %4 ve %96’dır. Türkiye’nin toplam su ayak izinin %89’unu tarım sektörü oluşturur. Endüstriyel su ayak izi %4’nü ve evsel su ayak izi ise %7’sini oluşturur. Atıksu arıtımına yapılan her 1 dolarlık yatırım toplumlara sağlık ve üretkenlik açısından yaklaşık 4-5 dolar fayda sağlamaktadır. Kuraklığa uyum çalışmalarına yapılan her 1 dolarlık yatırım 2 ila 3 dolar arasında fayda sağlamakta, dayanıklılık yatırımlarının ise başlangıç maliyetinin 10 katına kadar getiri sağlayabilmektedir. Taşkın risk azaltım yatırımlarında 1 birim yatırım ortalama 4-7 birim ekonomik fayda sağlamaktadır. Türkiye’de belediyelerde toplanan kişi başı günlük ortalama atık miktarı yaklaşık 1,17 kg’dır. İstanbul’un yeşil alan oranı %2,2’dir. New York’ta %27 ve Viyana’da %45,5’dur.

Keywords

References

  1. Acemoğlu, D. ve Johnson, S. (2023). İktidar ve teknoloji: Bin yıllık mücadele (C. Duran, Çev.). Doğan Kitap.
  2. Aktaş, H. (2014). İslam’da çevre bilinci ve eğitimi. Turkish Studies - International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 9(8), 153–170.
  3. Ataş, L. O. ve Demiralp, N. (2026). Türkiye’de çevre etiği konulu lisansüstü tezlerin incelenmesi (1999-2024). International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 13(127), 246–258.
  4. Author. (1998). Çevre eğitimi ve katılımın sağlanması, Ekoloji, 28, 3-9.
  5. Author. (2026). Deep environmental education model for solution of existing water and environmental problems. Aquademia, 10(1), 1-12. https://doi.org/10.29333/aquademia/17844
  6. Batistil, S. V., Jr. & Borja, E. A. (2025). Shifting perspectives: A review of environmental ethics from human-centered to nature-centered worldviews. International Journal of Multidisciplinary Research and Publications, 8(2), 802–805.
  7. Bayrakdar, M. (1997). İslam ve ekoloji. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
  8. Borojevic, T., Petrovic, N. B. & Vuk, D. (2014). Youth and environmental education for sustainable development. International Journal of Science and Research (IJSR), 3(9), 154–160. https://www.ijsr.net/archive

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Environmental Impact Assessment, Environment Policy

Journal Section

Review

Publication Date

August 20, 2026

Submission Date

February 9, 2026

Acceptance Date

May 10, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 9 Number: 2

APA
İleri, R. (2026). Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması. Turkish Research Journal of Academic Social Science, 9(2), 126-137. https://doi.org/10.59372/turajas.1885238
AMA
1.İleri R. Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması. TURAJAS. 2026;9(2):126-137. doi:10.59372/turajas.1885238
Chicago
İleri, Recep. 2026. “Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması”. Turkish Research Journal of Academic Social Science 9 (2): 126-37. https://doi.org/10.59372/turajas.1885238.
EndNote
İleri R (August 1, 2026) Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması. Turkish Research Journal of Academic Social Science 9 2 126–137.
IEEE
[1]R. İleri, “Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması”, TURAJAS, vol. 9, no. 2, pp. 126–137, Aug. 2026, doi: 10.59372/turajas.1885238.
ISNAD
İleri, Recep. “Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması”. Turkish Research Journal of Academic Social Science 9/2 (August 1, 2026): 126-137. https://doi.org/10.59372/turajas.1885238.
JAMA
1.İleri R. Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması. TURAJAS. 2026;9:126–137.
MLA
İleri, Recep. “Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması”. Turkish Research Journal of Academic Social Science, vol. 9, no. 2, Aug. 2026, pp. 126-37, doi:10.59372/turajas.1885238.
Vancouver
1.Recep İleri. Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması. TURAJAS. 2026 Aug. 1;9(2):126-37. doi:10.59372/turajas.1885238

ISSN: 2667-4491

Dear Authors,
According to the February 25, 2020 dated ULAKBIM decision, all kinds of researches conducted with qualitative or quantitative approaches that require data collection from participants using survey, interview, focus group study, observation, experiment, interview techniques, and the use of humans and animals (including materials/data) for experimental or other scientific purposes require an Ethics Committee certificate.

The ethics committee approvals obtained in accordance with the “publication policy” of the articles submitted to the Turkish Academic Social Sciences Research Journal must be specified in the METHOD section of the article and uploaded to the system. Publications with plagiarism report over 20% and studies without ethics committee approval will not be evaluated for publication in our journal.
Thank you for your attention and understanding.

20120

This work is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License 

20119