Derleme

Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması

Cilt: 9 Sayı: 2 20 Ağustos 2026
PDF İndir
EN TR

Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması

Öz

Bireylere, ailelere, toplumlara, ülkelere ve insanlığa bütüncül çevre ahlakı kazandırılmadan, temel anlamda çevre sorunları çözülemez. Çevre sorunlarının teknolojik boyutları olduğu gibi, ahlaki (etik) boyutları da vardır. 21. Yüzyılda çevre okuryazarlığı ve su okuryazarlığı çok önemlidir. İnsan ile başlayan sorunlar yine insanın eğitilmesi ile çözülebilir. Bu çalışma; Kur'an-ı Kerim'de, Hz. Muhammed Hadislerinde, Kâinat Kitabında ve Müslüman Medeniyeti temelli anlayışımızda, çevre koruma ve kullanma dengesinin sağlanmasında, çevre sorunlarının çözüm süreçlerinde; bilimler ışığında ahlak boyutlu bütüncül çevre paradigması geliştirmeye yöneliktir. Türkiye’de içme ve temizlik için kişi başı günlük su kullanımı direkt (dolaysız su kullanımı) 216 litre iken, sanal su (dolaylı su kullanımı) 5200 litre olmakta ve toplam (direkt + dolaylı) 5416 litreye (su ayak izi) çıkmaktadır. Türkiye'de direkt ve dolaylı günlük kişi başı su kullanımı oranı sırasıyla; %4 ve %96’dır. Türkiye’nin toplam su ayak izinin %89’unu tarım sektörü oluşturur. Endüstriyel su ayak izi %4’nü ve evsel su ayak izi ise %7’sini oluşturur. Atıksu arıtımına yapılan her 1 dolarlık yatırım toplumlara sağlık ve üretkenlik açısından yaklaşık 4-5 dolar fayda sağlamaktadır. Kuraklığa uyum çalışmalarına yapılan her 1 dolarlık yatırım 2 ila 3 dolar arasında fayda sağlamakta, dayanıklılık yatırımlarının ise başlangıç maliyetinin 10 katına kadar getiri sağlayabilmektedir. Taşkın risk azaltım yatırımlarında 1 birim yatırım ortalama 4-7 birim ekonomik fayda sağlamaktadır. Türkiye’de belediyelerde toplanan kişi başı günlük ortalama atık miktarı yaklaşık 1,17 kg’dır. İstanbul’un yeşil alan oranı %2,2’dir. New York’ta %27 ve Viyana’da %45,5’dur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Acemoğlu, D. ve Johnson, S. (2023). İktidar ve teknoloji: Bin yıllık mücadele (C. Duran, Çev.). Doğan Kitap.
  2. Aktaş, H. (2014). İslam’da çevre bilinci ve eğitimi. Turkish Studies - International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 9(8), 153–170.
  3. Ataş, L. O. ve Demiralp, N. (2026). Türkiye’de çevre etiği konulu lisansüstü tezlerin incelenmesi (1999-2024). International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 13(127), 246–258.
  4. Author. (1998). Çevre eğitimi ve katılımın sağlanması, Ekoloji, 28, 3-9.
  5. Author. (2026). Deep environmental education model for solution of existing water and environmental problems. Aquademia, 10(1), 1-12. https://doi.org/10.29333/aquademia/17844
  6. Batistil, S. V., Jr. & Borja, E. A. (2025). Shifting perspectives: A review of environmental ethics from human-centered to nature-centered worldviews. International Journal of Multidisciplinary Research and Publications, 8(2), 802–805.
  7. Bayrakdar, M. (1997). İslam ve ekoloji. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
  8. Borojevic, T., Petrovic, N. B. & Vuk, D. (2014). Youth and environmental education for sustainable development. International Journal of Science and Research (IJSR), 3(9), 154–160. https://www.ijsr.net/archive

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çevresel Etki Değerlendirmesi, Çevre Politikası

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

20 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

9 Şubat 2026

Kabul Tarihi

10 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
İleri, R. (2026). Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması. Turkish Research Journal of Academic Social Science, 9(2), 126-137. https://doi.org/10.59372/turajas.1885238
AMA
1.İleri R. Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması. TURAJAS. 2026;9(2):126-137. doi:10.59372/turajas.1885238
Chicago
İleri, Recep. 2026. “Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması”. Turkish Research Journal of Academic Social Science 9 (2): 126-37. https://doi.org/10.59372/turajas.1885238.
EndNote
İleri R (01 Ağustos 2026) Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması. Turkish Research Journal of Academic Social Science 9 2 126–137.
IEEE
[1]R. İleri, “Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması”, TURAJAS, c. 9, sy 2, ss. 126–137, Ağu. 2026, doi: 10.59372/turajas.1885238.
ISNAD
İleri, Recep. “Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması”. Turkish Research Journal of Academic Social Science 9/2 (01 Ağustos 2026): 126-137. https://doi.org/10.59372/turajas.1885238.
JAMA
1.İleri R. Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması. TURAJAS. 2026;9:126–137.
MLA
İleri, Recep. “Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması”. Turkish Research Journal of Academic Social Science, c. 9, sy 2, Ağustos 2026, ss. 126-37, doi:10.59372/turajas.1885238.
Vancouver
1.Recep İleri. Bilimler Işığında Ahlak Boyutlu Bütüncül Çevre Paradigması. TURAJAS. 01 Ağustos 2026;9(2):126-37. doi:10.59372/turajas.1885238

ISSN: 2667-4491

20120

Bu ürün Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Licence tarafından lisanslanmıştır.

20119