Review

Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi

Volume: 9 Number: 1 April 30, 2026
EN TR

Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi

Abstract

Farklı dil ve kültürlerde geliştirilmiş ölçeklerin başka bir kültüre aktarılması, basit bir dil çevirisinin ötesinde sistematik ve çok aşamalı bir süreç gerektirmektedir. Bu derleme çalışma, ölçek uyarlama sürecinin tüm aşamalarını kapsayan bütüncül bir metodolojik çerçeve sunmayı amaçlamaktadır. Çalışmada uyarlama süreci iki temel kısımda ele alınmıştır. Birinci kısım, dil/kültürel geçerlik sürecini sekiz aşamalı bir model çerçevesinde incelemektedir: izin ve hazırlık, ileri çeviri, çevirilerin sentezi, geri çeviri, uzman komitesi değerlendirmesi, ön test, test-tekrar test güvenirliği ve ana uygulamaya geçiş kararı. Uzman komitesi değerlendirmesinde Kapsam Geçerlik Oranı, Kapsam Geçerlik İndeksi, Modifiye Kappa istatistiği ve Fleiss’ Kappa gibi nicel göstergeler sunulmuştur. Zamansal tutarlılık yerine tekrar test güvenilirliği kullanımı önerilmektedir. İkinci kısım, yapı geçerliği ve psikometrik değerlendirme sürecini ele almaktadır. Keşifsel yaklaşım (madde analizi ve açıklayıcı faktör analizi kısımları) belirli koşullarda uygulanması önerilen bir aşama olarak konumlandırılırken, doğrulayıcı yaklaşımlar (özellikle doğrulayıcı faktör analizi) orijinal yapının hedef kültürde sınanması açısından birincil ve zorunlu aşama olarak sunulmaktadır. Doğrulayıcı aşamada standart Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), ikinci düzey model, bifaktör model ve Keşifsel Yapısal Eşitlik Modellemesi (ESEM)/Bifaktör-ESEM olmak üzere dört model temsili sistematik bir karşılaştırma çerçevesinde tartışılmaktadır. Tahmin yöntemi seçim kriterleri, model uyum indeksleri, iç tutarlılık katsayıları ve bifaktör model indeksleri ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. Yakınsak geçerlik, ayırt edici geçerlik, ölçüt bağıntılı geçerlik ve bilinen gruplar geçerliği ek kanıt türleri olarak sunulmaktadır. Son olarak ölçüm değişmezliği analizi yapısal, metrik, skalar ve katı değişmezlik düzeylerinde ampirik olarak türetilmiş uyum indeksi değişim kriterleriyle birlikte ele alınmaktadır. Her aşama için örneklem büyüklüğü gereksinimleri, istatistiksel yöntem seçim kriterleri ve karar eşikleri güncel alan yazın sentezine dayalı olarak sunulmuştur. Çalışma, araştırmacılara ölçek uyarlama sürecinde metodolojik tutarlılık ve raporlama standardizasyonu sağlamayı hedeflemektedir.

Keywords

Supporting Institution

This research did not receive any specific grant from funding agencies in the public, commercial, or not-for-profit sectors.

Ethical Statement

This study does not involve any experimental research conducted on human or animal subjects. It is a review study based on a systematic evaluation of the existing literature. Therefore, ethical approval was not required.

Thanks

The authors would like to thank the researchers who have contributed to the literature in the field of scale adaptation and psychometric evaluation. The authors also express their gratitude to their colleagues for their scientific insights and valuable suggestions during the preparation of this study, especially Associate Professor Salim Yılmaz.

References

  1. Asparouhov, T. ve Muthén, B. (2009). Exploratory Structural Equation Modeling, Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 16(3): 397-438.
  2. Asparouhov, T. ve Muthén, B. (2014). Multiple-Group Factor Analysis Alignment, Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 21(4): 495-508.
  3. Bandalos, D. L. (2018). Measurement Theory and Applications for the Social Sciences, Guilford Press, New York. Barrett, P. (2007). Structural Equation Modelling: Adjudging Model Fit, Personality and Individual Differences, 42(5): 815–824.
  4. Beaton, D. E., Bombardier, C., Guillemin, F. ve Ferraz, M. B. (2000). Guidelines for the Process of Cross-Cultural Adaptation of Self-Report Measures, Spine, 25(24): 3186–3191.
  5. Bollen, K. ve Lennox, R. (1991). Conventional Wisdom on Measurement: A Structural Equation Perspective, Psychological Bulletin, 110(2): 305-314.
  6. Brown, T. A. (2015). Confirmatory Factor Analysis for Applied Research, 2. Baskı, Guilford Press, New York.
  7. Byrne, B. M., Shavelson, R. J. ve Muthén, B. (1989). Testing for the Equivalence of Factor Covariance and Mean Structures: The Issue of Partial Measurement Invariance, Psychological Bulletin, 105(3): 456-466.
  8. Chen, F. F. (2007). Sensitivity of Goodness of Fit Indexes to Lack of Measurement Invariance, Structural Equation Modeling, 14(3): 464–504.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Cross-Cultural Scale Adaptation

Journal Section

Review

Publication Date

April 30, 2026

Submission Date

February 22, 2026

Acceptance Date

April 19, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 9 Number: 1

APA
Yılmaz, S., Ağır, G., Öngün Yılmaz, H., Arslan, S., & Söyük, S. (2026). Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi. Turkish Research Journal of Academic Social Science, 9(1), 84-108. https://doi.org/10.59372/turajas.1895326
AMA
1.Yılmaz S, Ağır G, Öngün Yılmaz H, Arslan S, Söyük S. Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi. TURAJAS. 2026;9(1):84-108. doi:10.59372/turajas.1895326
Chicago
Yılmaz, Salim, Gizem Ağır, Hande Öngün Yılmaz, Sedat Arslan, and Selma Söyük. 2026. “Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik Ve Güvenilirlik Için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi”. Turkish Research Journal of Academic Social Science 9 (1): 84-108. https://doi.org/10.59372/turajas.1895326.
EndNote
Yılmaz S, Ağır G, Öngün Yılmaz H, Arslan S, Söyük S (April 1, 2026) Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi. Turkish Research Journal of Academic Social Science 9 1 84–108.
IEEE
[1]S. Yılmaz, G. Ağır, H. Öngün Yılmaz, S. Arslan, and S. Söyük, “Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi”, TURAJAS, vol. 9, no. 1, pp. 84–108, Apr. 2026, doi: 10.59372/turajas.1895326.
ISNAD
Yılmaz, Salim - Ağır, Gizem - Öngün Yılmaz, Hande - Arslan, Sedat - Söyük, Selma. “Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik Ve Güvenilirlik Için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi”. Turkish Research Journal of Academic Social Science 9/1 (April 1, 2026): 84-108. https://doi.org/10.59372/turajas.1895326.
JAMA
1.Yılmaz S, Ağır G, Öngün Yılmaz H, Arslan S, Söyük S. Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi. TURAJAS. 2026;9:84–108.
MLA
Yılmaz, Salim, et al. “Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik Ve Güvenilirlik Için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi”. Turkish Research Journal of Academic Social Science, vol. 9, no. 1, Apr. 2026, pp. 84-108, doi:10.59372/turajas.1895326.
Vancouver
1.Salim Yılmaz, Gizem Ağır, Hande Öngün Yılmaz, Sedat Arslan, Selma Söyük. Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi. TURAJAS. 2026 Apr. 1;9(1):84-108. doi:10.59372/turajas.1895326

ISSN: 2667-4491

Dear Authors,
According to the February 25, 2020 dated ULAKBIM decision, all kinds of researches conducted with qualitative or quantitative approaches that require data collection from participants using survey, interview, focus group study, observation, experiment, interview techniques, and the use of humans and animals (including materials/data) for experimental or other scientific purposes require an Ethics Committee certificate.

The ethics committee approvals obtained in accordance with the “publication policy” of the articles submitted to the Turkish Academic Social Sciences Research Journal must be specified in the METHOD section of the article and uploaded to the system. Publications with plagiarism report over 20% and studies without ethics committee approval will not be evaluated for publication in our journal.
Thank you for your attention and understanding.

20120

This work is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License 

20119