Derleme

Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi

Cilt: 9 Sayı: 1 30 Nisan 2026
PDF İndir
EN TR

Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi

Öz

Farklı dil ve kültürlerde geliştirilmiş ölçeklerin başka bir kültüre aktarılması, basit bir dil çevirisinin ötesinde sistematik ve çok aşamalı bir süreç gerektirmektedir. Bu derleme çalışma, ölçek uyarlama sürecinin tüm aşamalarını kapsayan bütüncül bir metodolojik çerçeve sunmayı amaçlamaktadır. Çalışmada uyarlama süreci iki temel kısımda ele alınmıştır. Birinci kısım, dil/kültürel geçerlik sürecini sekiz aşamalı bir model çerçevesinde incelemektedir: izin ve hazırlık, ileri çeviri, çevirilerin sentezi, geri çeviri, uzman komitesi değerlendirmesi, ön test, test-tekrar test güvenirliği ve ana uygulamaya geçiş kararı. Uzman komitesi değerlendirmesinde Kapsam Geçerlik Oranı, Kapsam Geçerlik İndeksi, Modifiye Kappa istatistiği ve Fleiss’ Kappa gibi nicel göstergeler sunulmuştur. Zamansal tutarlılık yerine tekrar test güvenilirliği kullanımı önerilmektedir. İkinci kısım, yapı geçerliği ve psikometrik değerlendirme sürecini ele almaktadır. Keşifsel yaklaşım (madde analizi ve açıklayıcı faktör analizi kısımları) belirli koşullarda uygulanması önerilen bir aşama olarak konumlandırılırken, doğrulayıcı yaklaşımlar (özellikle doğrulayıcı faktör analizi) orijinal yapının hedef kültürde sınanması açısından birincil ve zorunlu aşama olarak sunulmaktadır. Doğrulayıcı aşamada standart Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), ikinci düzey model, bifaktör model ve Keşifsel Yapısal Eşitlik Modellemesi (ESEM)/Bifaktör-ESEM olmak üzere dört model temsili sistematik bir karşılaştırma çerçevesinde tartışılmaktadır. Tahmin yöntemi seçim kriterleri, model uyum indeksleri, iç tutarlılık katsayıları ve bifaktör model indeksleri ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. Yakınsak geçerlik, ayırt edici geçerlik, ölçüt bağıntılı geçerlik ve bilinen gruplar geçerliği ek kanıt türleri olarak sunulmaktadır. Son olarak ölçüm değişmezliği analizi yapısal, metrik, skalar ve katı değişmezlik düzeylerinde ampirik olarak türetilmiş uyum indeksi değişim kriterleriyle birlikte ele alınmaktadır. Her aşama için örneklem büyüklüğü gereksinimleri, istatistiksel yöntem seçim kriterleri ve karar eşikleri güncel alan yazın sentezine dayalı olarak sunulmuştur. Çalışma, araştırmacılara ölçek uyarlama sürecinde metodolojik tutarlılık ve raporlama standardizasyonu sağlamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kamu, ticari veya kâr amacı gütmeyen kuruluş tarafından finansal olarak desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu çalışma, insan ya da hayvan denekler üzerinde gerçekleştirilen herhangi bir deneysel araştırma içermemektedir. Çalışma, mevcut alan yazının sistematik değerlendirilmesine dayalı bir derleme niteliğindedir. Bu nedenle etik kurul onayı gerekmemektedir.

Teşekkür

Yazarlar, ölçek uyarlama ve psikometrik değerlendirme alanındaki katkılarıyla literatüre yön veren araştırmacılara teşekkür eder. Ayrıca çalışma sürecinde bilimsel görüş ve önerileriyle katkı sunan başta Doç. Dr. Salim Yılmaz olmak üzere meslektaşlara teşekkür ederiz.

Kaynakça

  1. Asparouhov, T. ve Muthén, B. (2009). Exploratory Structural Equation Modeling, Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 16(3): 397-438.
  2. Asparouhov, T. ve Muthén, B. (2014). Multiple-Group Factor Analysis Alignment, Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 21(4): 495-508.
  3. Bandalos, D. L. (2018). Measurement Theory and Applications for the Social Sciences, Guilford Press, New York. Barrett, P. (2007). Structural Equation Modelling: Adjudging Model Fit, Personality and Individual Differences, 42(5): 815–824.
  4. Beaton, D. E., Bombardier, C., Guillemin, F. ve Ferraz, M. B. (2000). Guidelines for the Process of Cross-Cultural Adaptation of Self-Report Measures, Spine, 25(24): 3186–3191.
  5. Bollen, K. ve Lennox, R. (1991). Conventional Wisdom on Measurement: A Structural Equation Perspective, Psychological Bulletin, 110(2): 305-314.
  6. Brown, T. A. (2015). Confirmatory Factor Analysis for Applied Research, 2. Baskı, Guilford Press, New York.
  7. Byrne, B. M., Shavelson, R. J. ve Muthén, B. (1989). Testing for the Equivalence of Factor Covariance and Mean Structures: The Issue of Partial Measurement Invariance, Psychological Bulletin, 105(3): 456-466.
  8. Chen, F. F. (2007). Sensitivity of Goodness of Fit Indexes to Lack of Measurement Invariance, Structural Equation Modeling, 14(3): 464–504.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kültürlerarası Ölçek Uyarlama

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

22 Şubat 2026

Kabul Tarihi

19 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Yılmaz, S., Ağır, G., Öngün Yılmaz, H., Arslan, S., & Söyük, S. (2026). Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi. Turkish Research Journal of Academic Social Science, 9(1), 84-108. https://doi.org/10.59372/turajas.1895326
AMA
1.Yılmaz S, Ağır G, Öngün Yılmaz H, Arslan S, Söyük S. Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi. TURAJAS. 2026;9(1):84-108. doi:10.59372/turajas.1895326
Chicago
Yılmaz, Salim, Gizem Ağır, Hande Öngün Yılmaz, Sedat Arslan, ve Selma Söyük. 2026. “Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi”. Turkish Research Journal of Academic Social Science 9 (1): 84-108. https://doi.org/10.59372/turajas.1895326.
EndNote
Yılmaz S, Ağır G, Öngün Yılmaz H, Arslan S, Söyük S (01 Nisan 2026) Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi. Turkish Research Journal of Academic Social Science 9 1 84–108.
IEEE
[1]S. Yılmaz, G. Ağır, H. Öngün Yılmaz, S. Arslan, ve S. Söyük, “Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi”, TURAJAS, c. 9, sy 1, ss. 84–108, Nis. 2026, doi: 10.59372/turajas.1895326.
ISNAD
Yılmaz, Salim - Ağır, Gizem - Öngün Yılmaz, Hande - Arslan, Sedat - Söyük, Selma. “Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi”. Turkish Research Journal of Academic Social Science 9/1 (01 Nisan 2026): 84-108. https://doi.org/10.59372/turajas.1895326.
JAMA
1.Yılmaz S, Ağır G, Öngün Yılmaz H, Arslan S, Söyük S. Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi. TURAJAS. 2026;9:84–108.
MLA
Yılmaz, Salim, vd. “Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi”. Turkish Research Journal of Academic Social Science, c. 9, sy 1, Nisan 2026, ss. 84-108, doi:10.59372/turajas.1895326.
Vancouver
1.Salim Yılmaz, Gizem Ağır, Hande Öngün Yılmaz, Sedat Arslan, Selma Söyük. Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi. TURAJAS. 01 Nisan 2026;9(1):84-108. doi:10.59372/turajas.1895326

ISSN: 2667-4491

20120

Bu ürün Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Licence tarafından lisanslanmıştır.

20119