Arap Dilinde Hazif ile İ‘Lâl

İbrahim Kocabıyık; Yeliz Açar

TR EN

Arap Dilinde Hazif ile İ‘Lâl

Öz

Arapçada kelime olarak adlandırılan fiil, isim ve harflerin yapılarında kendi özelliklerine göre i‘lâl, kalb, hazif gibi isimler altında bazı değişiklikler yapılır. Bu değişikliklerin bir kısmı kıyasa göre yapılırken bir kısmı da şâz olarak yapılmaktadır. Hazif, sarf ilminde illet harflerini (elif, vâv, ve yâ) ve hemzenin kelimeden atılması anlamına gelir ve bir i‘lâl çeşididir. Hazif, gayr-i kıyasî ve kıyâsî olmak üzere iki şekilde gerçekleşmektedir. Gayr-i kıyâsî hazifin belli kuralları yoktur. Kıyâsî hazif ise kuralları olan ve genellikle iltikâ-i sâkineyden kurtulmak ve istiskâli gidermek amacıyla yapılan haziftir. Bu çalışmada illet harflerinin ve hemzenin hazif edildiği durumlar ve muda‘af fillerde ‘aynü’l-fiilin hazif edilmesi ele alınmıştır. Harekelerin hazifi ayrı bir başlık altında incelenmemiş ancak yeri geldiğinde değinilmiştir.

Anahtar Kelimeler

References

Abdülhâmid, Muhammed Muhyiddîn, Dürusu’t-Tasrîf, Beyrut: Mektebetü’l- ʿAsriye, 1995.
Akcan, B. , İ‘lâl Kâidelerine Toplu Bakış, İstanbul 2016.
Cevherî, Ebû Nasr İsmâil b. Hammâd, es-Sıhâh Tâcu’l-Luga ve Sıhâhu’l-ʿArabiyye, thk. : Ahmed Abdülgaffûr ʿItâr, ,Beyrut: Dâru’l-ʿIlmi Limelâyîn, 1987.
Cürcânî, Ebûbekr ʿAbdulkâhir b. Abdurrahmân b. Muhammed el-Fârîsî, el-Miftâh fî’s-Sarf, thk. : Ali Tevfîk el-Hamed Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1987.
Dankûz, Şemseddîn Ahmed, Şerhân ‘alâ Merâhı’l-Ervâh fî ‘Ilmi’s-Sarf, Kahire: Mustafa el-Bâbî, 1959.
Dervîş, ʿAbdullah, Dirâsât fî ’ilmi’s-Sarf, Mekke: Mektebetü’t-Tâlibi’l-Câmi‘î, 1987.
Durmuş, İsmail, “Hazif” Türkiye Diyânet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, İstanbul: TDV Yay., 1998, Cilt:17, ss. 122-124.
Ebû Hayyân, Esiruddin Muhammed el-Endelûsî, İrtişâfu’d-Darb min Lisâni’l-‘Arab, thk.: Receb Osman Muhammed, Kahire: Mektebetu’l-Hâncî, 1998.

Esmer, Râcî, Mu‘cemu’l-Mufassal fî ‘Ilmi’s-Sarf, Beyrut 1997.
el-Esterâbâdî, Raduyiddîn Necmüddîn Muhammed b. el-Hasen, Şerhu’ş-Şafiye el- İbnu’l-Hâcib, thk. :Muhammed Muhyiddîn Abdulhamid, Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿIlmiye, 1975.
el-Ezherî, Halid b. Abdillah b. Ebî Bekr b. Muhammed, Şerhu’t-Tasrîh ʿale’t-Tevdîh, Evi’t-Tasrîh bi-Medmûni’t-Tevdîh fî’n-Nahv, thk. : Muhammed Bâsil ʿUyûn es- Sûd, Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿIlmiye, 2000.
el-Fîrûzâbâdî, Ebu’t-Tâhir Mecdüddîn Muhammed b. Ya‘kûb, el-Kâmûsu’l-Muhît, Beyrut: Mektebetu Tahkîki’t-Türâs fî Müessesetü’r-Risâle, 2005.
el-Galâyînî, Mustafa bin. Muhammed Selîm, , Câmiʿu’d-dürûsi’l-ʿArabiyye, Beyrut: Mektebetu’l-ʿArabiyye, 1993.
el-Hamlâvî, Ahmed, Şeze’l-Arf fî Fenni’s-Sarf, Müessesetü’l-Kütübi’s-Sekâfiye, Beyrut t.y.
Hasan, Abbâs, en-Nahvu’l- Vâfî me‘a Rabtuhü bî’l Esâlîbi’r-Rafî‘ati ve’l-Hayâti’l- Lugaviyteti’l Muteceddideti, Kahire 2008.
Hudarî, Muhammed b. Mustafa, Hâşiyetu’l-Hudârî ʿalâ Şerhi İbn ʿÂkîl ʿalâ Elfiyyetü İbn Mâlik, thk. Yusuf eş-Şeyhu Muhammed el-Bikâi, Beyrut: Dâru’l Fikr, 2003.
ʿImâduddîn, Ebu’l- Fedâ İsmâil b. Alî b. Muhammed b. Eyyûb, el-Kunnâş fî Fenni’n-Nahv ve’s-Sarf, thk. : Riyâd b. Hasen el-Havâm, Beyrut: el-Mektebetü’l- -ʿAsriye, 2000.
İbn Akîl, Abdullâhi Akîlî Bahaddîn, Şerhu İbn Akîl, thk. Muhammed Muhyîddîn ʿAbdü’l Hamîd, Kahire 1980.
İbn Cinnî, Ebu’l-Feth Osmân el-Mevsılî el-Bağdâdî, el-Hasâis, el-Heyeti’l- Mısriyeti’l-‘Âmme li’l-Kitâb, yy. ty.
_______. el-Lümaʿ fi’l-ʿArabiyye, thk. Fâiz Fâris, Kuveyt: Dâru’l-Kütübu’s- Sekâfiyye, ty.
_______.el-Munsıf li-İbn Cinnî Şerhu Kitâbi’t-Tasrîf li-Ebî ‘Usmân el-Mâzinî, Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Kadîm, 1954.
İbnu’l-Esîr, Ebu’s-Su‘âdâti’l-Mubârek b. Muhammed, el-Bedî‘ fî ‘Ilmi’l-‘Arabiye thk. : Fethî Ahmed Aliyyuddîn, Mekke: Câmi‘atu Ümmi’l-Kurâ, 1999.
İbn Hişâm, Cemâled’dîn Abdullâh bin Yusuf bin Ahmed bin Abdullah, Evdahu’l Mesâlik ilâ Elfiyeti İbn Mâlik, thk. Muhyiddîn Abdü’l Hamîd, Beyrut: Dâru’l- Fikr, ty.
İbn Mâlik, Bedruddîn Muhammed b. el-İmâm Cemâleddîn, Şerhu İbnu’n-Nâzım ‘alâ Elfiyeti İbn Mâlik, thk. Muhammed Bâsi ‘Uyûnu’s-Sûd, Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l- ‘Ilmiye, 2000.
İbn Mâlik et-Tâî, Ebû Abdillah Cemâlüddîn Muhammed b. Abdillâh el-Endelüsî, Teshîlu’l-Fevâid ve Tekmîlu’l-Makâsıd, thk. Muhammed Kâmil Berekât, Kahire: Dâru’l-Kitâbi’l-ʿArab’î, 1967. İbn Manzûr, Cemâluddîn Muhammed b. Mükrim, Lisânu’l-Arab, Beyrut: Dâru’l- Fikr, 1990.
İbn. Serrâc, Ebû Bekr Muhammed b. es-Serî b. Sehl el-Bağdâdî, el-Usûl fî’n- Nahv, thk. ʿAbdu’lhüseyin el-Fetlî, Beyrut: Müessetü’r-Risâle, ty.
İbn. Usfûr, Ebu’l-Hasen Alî b. Mü’mir b. Muhammed b. Alî el-İşbîlî el-Mümti‘ fî’t- Tasrîf, thk. Fahreddin Kabâbev, Beyrut: Dâru’l-Maʿrife, 1987. İbn Yaîş, Ebu’l-Bekâ Muvaffakuddîn Alî b. Yaîş b. Muhammed el-Esedî el-Halebî, Şerhu’l-Mufassal li’z-Zemahşerî, thk. Emîl Bedî‘ Ya‘kûb, Beyrut: Dâru’l- Kutubi’l-‘Ilmiye, 2001.
_______. Şerhu’l-Mülûkî fî’t-Tasrîf, Halep: Mektebetü’l-ʿArabiyye, 1973. İbrâhîm, ʿAbdü’l-Alîm, Teysîru’l-İ‘lâl ve’l-İbdâl, yy. t.y.
Maksudoğlu, Mehmet, Arapça Dilbilgisi, Ankara: A.Ü İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1969.
Muhbiddîn, Muhammed b. Yûsuf b. Ahmed el-Halebî, Temhîdu’l-Kavâ‘ıd bi-Şerhi Teshîli’l-Fevâid, thk. : Ali Muhammed Fâhir, Kahire: Dâru’l-İslâm, 2007.
el-Murâdî, Ebû Muhammed Bedruddîn Hasen b. Kâsım b. Abdillâh, Tevdîhu’l-. Makâsıd ve’l-Mesâlik bi-Şerhı Elfiye İbn Mâlik, thk. Abdurrahmân Ali Sülaymân, Kahire: Dâru’l-Fikri’l-‘Arabî, 2008.
el-Müberred, Ebû Abbâs Muhammed b. Zeyd, el- Müktedab, thk. : Muhammed Abdü’l Hâlik Azîme, Kahire 1994.
Salâh, Şaban, el-İ‘lâl ve’l-İbdâl fi’l-Kelimet’il-Arabiyye, Kahire: Külliyetü Dâri’l- ʿUlûm, 1983.
es-Samerrâî, Muhammed Fâdıl, es-Sarfu’l-’Arabî Ehkâmun ve Me‘ânin, Beyrut: Dâru’l-İbni Kesîr, 2013.
Sibeveyhî, Ebu Bişr Amr b. Osmân b. Kanber, el-Kitâb, thk. : Abdü’s Selâm Muhammed Hârûn, Kahire: Mektebetü’l-Hâncî 1982.
eş-Şertûnî, Reşîd, Mebâdi ʿArabiyye fî’s-Sarf ve Nahv, Beyrut: Matbaʿatü’l- Kâtolîkiyye, 1943.
Tural, Hüseyin, Temel Sarf Bilgileri, İstanbul 2011.
el-Uşmûnî, Ebu’l-Hasen Nuriddîn Ali b. Muhammed, Şerhu’l-Uşmûnî ‘alâ Elfiyeti’bni Mâlik, Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘Ilmiye, 1998.
ez-Zemahşerî, Ebi Kâsım Muhammed bin ʿUmer, el-Mufassal fî ʿIlmi ʿArabiyye,. thk.: Fahri Sâlih Kadarat, Ammân: Dâru Ammâr, 2003.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Other Fields of Education

Journal Section

Research Article

Authors

İbrahim Kocabıyık ^*
0000-0002-0941-6980
Türkiye

Yeliz Açar
0000-0002-9139-8784
Türkiye

Publication Date

December 31, 2020

Submission Date

December 29, 2020

Acceptance Date

December 30, 2020

Published in Issue

Year 1970 Volume: 3 Number: 2

IZ

https://izlik.org/JA38HC59CR

Cite

RIS / Bibtex

APA

Kocabıyık, İ., & Açar, Y. (2020). Arap Dilinde Hazif ile İ‘Lâl. Turkish Research Journal of Academic Social Science, 3(2), 27-35. https://izlik.org/JA38HC59CR

Hazif and İ‘lâl in Arabic Language

Arap Dilinde Hazif ile İ‘Lâl

Öz

Anahtar Kelimeler

Hazif and İ‘lâl in Arabic Language

Abstract

Keywords

References

Details

Primary Language

Subjects

Journal Section

Authors

Publication Date

Submission Date

Acceptance Date

Published in Issue

IZ

Cite