El-Kavvâs'ın Makâmât'ında Kapalı/Garip Kelime, Atasözü Ve Deyimlerin Kullanılması: El-Makâmetu’l-Antâkiyye Örneği

Ramazan Ege; Halis Dede

EN TR

The Use Of Closed/Strange Words, Proverb And Expressions İn The Maqam Of Al-Kawwas: The Example Of El-Makâmetu'l-Antâkiyye

Abstract

al-Kawwas is a Syrian literary man who died in 1000 AH. el-Makâmetu'l-Antâkiyye takes place in the seventh row of al-Kavvâs's work named Riyâdu'l-Ezâr ve Nesîmu'l-Esâr which he wrote in the field of Makâme. The events of the maqame take place in the city of Antakya (Hatay). Its purpose is to teach the words, idioms and proverbs that are not used in daily language and have an obscure/strange meaning and to inform the reader of such expressions. It also aims to make them think, entertain, give them religious advice and have a good time. The narrator of the makâme is al-Erib b. Akvâl, its hero is an old man and his wife. At the end of the article, there is a dictionary section where the strange words, proverbs and idioms in the text are discussed and their meanings are given. In this study, al-Makâmetu'l-Antâkiyye was analyzed and attention was drawn to the presentation of such writings in a more effective, entertaining and instructive manner by using strange words, idioms and proverbs; An example of the impressiveness of the art of makâme in the teaching method is given.

Keywords

El-Kavvâs'ın Makâmât'ında Kapalı/Garip Kelime, Atasözü Ve Deyimlerin Kullanılması: El-Makâmetu’l-Antâkiyye Örneği

Öz

el-Kavvâs, hicri 1000 yılında vefat etmiş Suriyeli bir edebiyatçıdır. el-Makâmetu’l-Antâkiyye, el-Kavvâs'ın Makâme alanında telif ettiği Riyâdu’l-Ezhâr ve Nesîmu’l-Eshâr adındaki eserinin yedinci sırasında yer alır. Makâmenin olayları, Antakya (Hatay) şehrinde geçmektedir. Gayesi, günlük dilde pek kullanılmayan ve kıyıda-köşede kalmış anlamı kapalı/garip kelime, deyim ve atasözlerini öğretmek ve okuru bu tür ifadelerden haberdar etmektir. Aynı zamanda düşündürmek, eğlendirmek, onlara dini içerikli öğütler vermek ve hoş vakit geçirtmeyi de amaçlamaktadır. Makâmenin ravisi el-Erîb b. Akvâl adında hayali bir karakter, kahramanı da ihtiyar bir adam ile bu adamın karısıdır. Makâmenin sonunda metinde geçen garip kelime, atasözü ve deyimlerin ele alınarak anlamlarının verildiği bir sözlük bölümü mevcuttur. Bu çalışmada el-Makâmetu’l-Antâkiyye tahlil edilerek bu tür yazıların, garip kelime, deyim ve atasözlerini de kullanarak okura mesajlarını daha etkili, eğlenceli ve öğretici tarzdaki sunumlarına dikkat çekilmiş; makâme sanatının öğretim metodundaki etkileyiciliğinin bir örneği verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Acat, Yaşar. “Mhallemî Lehçesinde Kullanılan Atasözü Ve Deyimlerin Fasih Arapçada Kullanılan Atasözü Ve Deyimlerle Mukayesesi”. e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi 8/2(16) (2016), 694-704.
Akgül, Yusuf. “Garîbu’l-Hadis eserlerinde geçen garib kelimeler hakkında bir inceleme”. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2/2 (2012), 97-119.
Aksan, Doğan. Her Yönüyle Dil Ana Çizgileriyle Dilbilim. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2009.
Aksoy, Ömer Asım. Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü. İstanbul: İnkilab Kitabevi, 1988.
ʻAvad, Yûsuf Nûr. Fennu’l-Makâmat Beyne’l-Meşrik ve’l-Mağrib. Beyrut: Dâru’l-Kalem, 1979.
el-Bağdâdî, İsmail Paşa. Hediyyetu’l-Arifîn Esmâu’l-Muellifîn ve Asâru’l-Musannıfîn. İstanbul: Muessesetu’t-Târîhi’l-Arabî, 1951.
Bahadır, Gürhan. “Hristiyanlığın Antakya’da Şekillenmesi ve Habib-i Neccar”. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 10/23 (2013), 207-214.
Bayam, Abdulkadir. “Hak Dini Kur’an Dili’ndeki Arap Mesellerinin Tespiti ve İncelenmesi”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/35 (2012), 133-165.

el-Cevherî, İsmâîl b. Hammâd. es-Sihâh Tâcu’l-Luğa ve Sihâhu’l-Arabiyye, thk. Aḥmed Abdulgaffûr Attâr. Kâhire: Dâru’l-İlim li'l-melâyîn, 2. Basım, 1376/1956, 2017.
Çalışkan, Necmettin. “Kur’ân-ı Kerîm’e Göre Ashâbü’l-Karye ve Habîb en-Neccâr”. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12/32 (2015), 108-122.
Çiçek, Hacı - Osman Kaya. ““Ef’alu” Vezninde Vurgulanmış Bazı Mesellerin Analitik Kritiği -Hamza el-İsfahânî ve ed-Durretu’l-Fâhira Örneği”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 24/ 41 (2019), 151-173.
Dayf, Şevkî. el-Maḳâme. Kâhire: Dâru’l-Maârif, 3. Basım, 1119.
Doğru, Erdinç - Emrullah İşler. “Kur’an Deyimlerinin Semantik Analizi”. Eskiyeni: Anadolu İlahiyat Akademisi Araştırma Dergisi 27/Güz (2013), 79-102.
Durmuş, İsmail. "Mesel". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 29/293-297. Ankara: TDV Yayınları, 2004.
Elmalı, Hüseyin – Şükrü Arslan. "Garîb", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 13/374-375. İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
Emin, Ahmed. “Arap Edebiyatında Meseller”. çeviren: Zehra Özli. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 26 (2012), 219-223.
el-Ezherî, Ebû Mansûr Muḥammed b. Aḥmed. Tehzîbu’l-Luğa. thk. Abdusselâm Serhân. Kâhire: Mektebetu’l-Hancî, 1396/1976.
Gülle, Sıtkı. el-Harîrî Hayatı, Arap Dil ve Edebiyatına Dair Çalışmaları. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1995.
el-Ġazzî, Şeyh Necmeddîn Muḥammed b. Muḥammed ed-Dımaşkî. el-Kevâkibu’s-Sâire biaʻyâni’l-Mieti’l-ʻÂşire. Hâşiyelendiren: Halîl el-Mansûr. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1418/1997.
el-Ġazzî, Şeyh Necmeddîn Muḥammed b. Muḥammed ed-Dımaşkî. Lutfu’s-Semer ve Katfu’s-Semer min Terâcumi Aʻyâni’t-Tabakati’l-Ûlâ mine’l-Karni’l-Hâdî Aşer. thk. Mahmûd eş-Şeyh. Dımaşk: Vizâretu’s-Sekâfe ve’l-İrşâdu’l-Kavmî, ts.
Genç, Mustafa. “Kur’an’da Zikredilen Seçkin Şahsiyetlerin Hadislerdeki Yeri Bağlamında Habib en-Neccar ile İlgili Rivayetlerin Tetkik ve Tenkidi”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/1 (2021), 79-107.
el-Harîrî, Ebû Muhammed el-Kâsım b. Ali. Makâmâtu'l-Harîrî. Beyrut: Matba´atu'l-Ma´ârif, 1873.
Hasan, Muḥammed Rüşdî. Eseru’l-Maḳâme fi Neş’eti’l-Kıssati’l-Mısriyyeti’l-Hadîse. Kâhire: el-Mektebetu’l-Arabiyye, 1394/1974.
İbn Düreyd, Ebû Bekir Muhammed b. el-Hasan el-Ezdî. Cemheretu’l-Luğa. thk. Remzî Münîr Baʻlebekî. Beyrut: Dâru’l-İlim li-l’Melâyîn, 1987.
İbn Manzûr, Cemâluddîn Ebu’l-Fadl Muhammed b. Mükerrem b. Ali. Lisânu’l-Arab. Beyrut: Dâru Sâdır, 3. Basım, 1414.
İbn Sîde, Abu’l-Hasan Ali b. İsmâil el-Mursî. el-Muhkem ve’l-Muhîtu’l-Aʻzam. thk. Abdulhamîd Hindâvî. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1421/2000.
İpek, Muhammet Selim. “Türk Atasözleri Ve Deyimleri İle Eşanlamlı Arap Meselleri”. EKEV Akademi Dergisi 18/60 (2014), 187-196.
Karabulut, Ali Rıza-Karabulut, Ahmet Turan. Mu’cemu’t-Târîhi’t-Turâsi’l-İslâmî fi Mektebâti’l-Alem (el-Mahtûtât ve’l-Matbûat). Kayseri: Dâru’l-Akabe, 2001.
el-Kavvâs, Kâsım b. Muhammed el-Halebî. "Paris Bibliothéque Nationale de France/BNF Gallica Nüshası (El yazma eserin en eski nüshası)". Paris Milli Kütüphane “Arabe 3952”.
Kazan, Ramazan. “Arap Dilinde Mesellerin (Atasözlerin) Oluşumuna Tesir Eden Önemli Etkenler”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 47 (2021), 111-129.
Kehhâle, Ömer Rıza. Mu’cemu’l-Müellifîn Terâcimu Musannifî’l-Kutubî’l-Arabiyye. Beyrut: Mektebetu’l-Müsennâ-Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1957.
Koçak, Süleyman. “Kur’an Deyimlerinde Teşbihin Temel Özellikleri”. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi 7/4 (2007), 341-370.
Oral, Osman. “Habîb en-Neccâr’ın Antakya Halkına Tavsiye Ettiği Hikmetler”. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 31 (2020), 240-251.
Oy, Aydın. "Atasözü", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 4/44-46. İstanbul: TDV Yayınları, 1991.
Salmazzem, Mehmet - Abdulkerim Bingöl. “Kur’ân’daki Deyimlerin Kürtçe Meâllerdeki Çevirileri Hakkında Bir İnceleme”. e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi 9/1(17) (2017), 251-272.
Sıcak, Ahmet Sait. “Kur’ân Yorum Geleneğinde Habîb en-Neccâr: Bir Literatür İncelemesi”. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 14/40 (2017), 445-460.
Siler, Aziz. “Arapçada ‘Müfred Garib Lafızlar’ ve Çeşitleri”. İlahiyat Araştırmaları Dergisi 2 (2014), 177-202.
Taşdelen, Hasan. “Meydânî’nin Mecme‘u’l-Emsâl’i Çerçevesinde Arap Deyim ve Atasözlerinde Bitkiler”. Bilimname: Düşünce Platformu 7/17 (2009/2), 265-280.
Türk, Hüseyin. “Antakya’da Dinlerarası Hoşgörü ve Habibe Neccar Örneği”. Folklor/Edebiyat, 22/87 (2016), 181-198.
Türkmen, Dursun Ali. “Arap Dilindeki Mesellerinin Oluşumunda Kur’an’ın Etkisi”. EKEV Akademi Dergisi 9/24 (2005), 175-190.
Ulutürk, Veli. “Kur’an-ı Kerim’de Meseller (Emsâlü’l- Kur’an)”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11 (1993), 74-110.
Uzun, Tacettin. “Arap Dilinde Meseller (Atasözleri)”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/5 (2003), 155-169.
Yener, Adem. “Arap Mesellerinde Sıra Dışı Erkek Karakteri”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/19 (2018), 117-131.
Yıldız, Mehmet. “Ebu Hayyân et-Tevhîdî’nin Düşüncesinde Gurbet ve Garîb Kavramları”. İslâmi Araştırmalar 32/2 (2021), 258-260.
Yılmaz, Selahattin. “Arap Edebiyatında Atasözleri (Meseller”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1 (1996), 237-241.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Din Araştırmaları

Bölüm

Tartışma

Yazarlar

Ramazan Ege
0000-0002-5749-510X
Türkiye

Halis Dede ^*
0000-0003-2388-5406
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

20 Temmuz 2022

Gönderilme Tarihi

10 Haziran 2022

Kabul Tarihi

6 Temmuz 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 5 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA75HC82ED

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Ege, R., & Dede, H. (2022). El-Kavvâs’ın Makâmât’ında Kapalı/Garip Kelime, Atasözü Ve Deyimlerin Kullanılması: El-Makâmetu’l-Antâkiyye Örneği. Turkish Research Journal of Academic Social Science, 5(1), 34-43. https://izlik.org/JA75HC82ED