Hâkimlerin Hakemlik Yaptığı Zaman Taraflara Karşı Adil Olmaları Gerektiğine Dair Hadislerin Değerlendirilmesi

Justice is a universal rule of law. It has been the only measure sought for the continuity of order and order throughout human history. Considering the importance that Islam attaches to justice, justice has been emphasized repeatedly in the Holy Qur'an and hadiths. Because with justice, the difference between the righteous and the unrighteous is revealed. The most important authority that will realize the functioning of the justice system, which has a great impact on almost every stage of life, is undoubtedly the judges. While there have been studies on the institution of judgeship and the judicial system in many fields such as Islamic law, law, history, etc., there is no study in the field of hadith that examines the hadiths on the need for judges to be just while ruling. In order to contribute to this gap in the field of hadith, the hadiths on the fairness of judges are analyzed. Relevant hadith sources, especially the Qur'anic Sitteh, have been scanned on the issue of judges ruling justly. Arabic language dictionaries were consulted for the explanation of the words that are ambiguous, strange and closed in meaning. In this study, six hadiths were analyzed and evaluated on the principle that judges should approach both sides in accordance with the principle of justice when they act as arbitrators. Four of these hadiths are hadiths in which the words "judge" and "judgment" are directly used. The other two hadiths are hadiths that are quoted as examples about the issues that judges should pay attention to during the trial. To the extent that these hadiths can be found, comparisons have been tried to be made with the current law. The equivalents of these hadiths in the current law have been analyzed. In the analysis of the hadiths, three or four narrators from the muntehās of the hadiths were analyzed. While evaluating the hadiths, the evaluations of hadith critics, commentators and Islamic law scholars were utilized.

Adalet, evrensel bir hukuk kuralıdır. Tüm insanlık tarihi boyunca düzen ve nizamın sürekliliği açısından aranılan yegâne ölçü olmuştur. İslâmiyet’in adalete verdiği önem göz önünde bulundurulduğunda Kurân-ı Kerîm ve hadis-i şeriflerde defaatle adalete vurgu yapılmıştır. Zira adaletle haklı ile haksızın farkı ortaya çıkmaktadır. Hemen hemen hayatın her safhasında etkisi çok büyük olan adalet sisteminin işleyişini gerçekleştirecek olan en önemli otorite ise şüphesiz hâkimlerdir. İslâm hukuku, hukuk, tarih gibi birçok alanda hâkimlik müessesesi ve yargılama sistemine dair çalışmalar yapılmışken hadis alanında hâkimlerin hüküm verirken adaletli olmaları gerektiğine dair hadisleri inceleyen herhangi bir çalışmaya tesadüf edilememektedir. Hadis alanındaki bu boşluğa katkıda bulunmak üzere hâkimlerin adaletli olmasına dair hadisler incelenmiştir. Kütübü Sitte başta olmak üzere hâkimlerin adaletli hüküm vermesine dair ilgili hadis kaynakları taranmıştır. Mana itibari ile müşkil, garib ve kapalı lafızların geçtiği kelimelerin izahatında Arap dili sözlüklerine başvurulmuştur. Bu çalışmada hâkimlerin hakemlik yaptığı zaman mahkeme esnasında her iki tarafa da adalet ilkesi gereğince yaklaşmaları gerektiği ile ilgili altı hadis incelenerek değerlendirmeleri yapılmıştır. Bu incelenen hadislerin dördü doğrudan hâkim, hüküm kelimelerinin lafız olarak yer aldığı hadislerdir. Diğer iki hadis ise hâkimlerin mahkeme esnasında dikkat etmeleri gereken hususlarla ilgili örnek mahiyetinde aktarılan hadislerdir. Söz konusu hadislerin bulunabildiği ölçüde meri hukuk ile mukayeseleri yapılmaya çalışılmıştır. İncelenen bu hadislerin meri hukuktaki karşılığı incelenmiştir. Sened tahlilinde hadislerin müntehâsından üç dört râvinin incelemesi yapılmıştır. Hadislerin değerlendirmeleri yapılırken muhaddislerin, şârihlerin ve İslam hukuku âlimlerinin değerlendirmelerinden istifade edilmiştir.