Sürdürülebilirlik Yönüyle Doğal-Ekolojik Tekstil Malzemeleri

İdris Oğurlu; Sema Hatun Türker

doi:10.59372/turajas.1877684

EN TR

Öz

Natural-Ecological Textile Materials in Terms of Sustainability

Öz

Research Article The study was based on the premise that even if a natural textile material is inherently ecological, it may not be sustainable due to the non-ecological processes it undergoes during production. The suitability for sustainability and the sustainability capacity of natural textile materials, namely wool, cotton, linen and hemp—were investigated. To determine the technical properties of these materials and the conditions under which their use could contribute to sustainability, literature and databases concerning the use of natural ecological materials in the textile and ready-to-wear sectors, as well as the sustainability of these materials, were reviewed, and the findings were evaluated using bibliometric analysis techniques. The trends and priorities surrounding natural fibres in the context of sustainability were identified, along with appropriate sustainability approaches in textiles and successful applications that achieve sustainability. This study has demonstrated that sustainable textiles should be approached not on a fibre-based basis, but with a life cycle and context-focused understanding. It demonstrates that sustainability in textiles depends more on the nature of production and consumption systems than on the raw material itself. It was concluded that the technical properties of ecological textile materials conducive to sustainability must be reinforced with sustainable production methods and techniques, and ethical, ecological, political and psychological measures addressing the environmental, economic and social dimensions of sustainability were proposed.

Anahtar Kelimeler

Sürdürülebilirlik Yönüyle Doğal-Ekolojik Tekstil Malzemeleri

Öz

Doğal karakterdeki bir tekstil malzemesinin özü itibariyle ekolojik olsa bile üretim sürecinde gördüğü ekolojik olmayan işlemler dolayısıyla sürdürülebilir olmayabileceği fikrinden yola çıkıldı. Doğal tekstil malzemelerinden yün, pamuk, keten ve kenevirin sürdürülebilirliğe uygunlukları ve sürdürebilirlik kapasitesi araştırıldı. Bu malzemelerin teknik özellikleri ve kullanımlarının hangi şartlarda sürdürülebilirliğe hizmet edebileceğini ortaya koymak için tekstil ve hazır giyim sektöründe doğal ekolojik malzemelerin kullanımı ve bu malzemelerin sürdürülebilirliğini konu alan literatür ve veri tabanları taranmış bulgular bibliyometrik analiz tekniği değerlendirmiştir. Doğal liflerin sürdürülebilirlik bağlamında hangi eğilim ve öncelikler etrafında ortaya konulduğu, tekstilde isabetli sürdürülebilirlik yaklaşımları ve sürdürebilirliği yakalayan başarılı uygulamalar tespit edilmiştir. Bu çalışma, sürdürülebilir tekstilin lif bazlı değil, yaşam döngüsü ve bağlam odaklı bir anlayışla ele alınması gerektiğini ortaya koymuştur. Tekstilde Sürdürülebilirliğin hammaddenin kendisinden ziyade, üretim ve tüketim sistemlerinin niteliğine bağlı olduğunu göstermektedir. Ekolojik tekstil malzemelerinin sürdürülebilirliğe elverişli teknik özelliklerinin, sürdürülebilir üretim yöntem ve teknikleriyle takviye edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmış ve sürdürülebilirliğin çevresel ekonomik ve sosyal boyutlarına temas eden etik, ekolojik, politik, psikolojik tedbirler önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Acar, M., ve Dönmez, A. (2016). Kenevire Farklı Bir Bakış. 2. Ulu-sal Biyoyakıtlar Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 27-30 Eylül, 2016, Samsun, Türkiye, 265-270.
Allwood, J. M., Laursen, S. E., Rodríguez, C. M., & Bocken, N. M. P. (2006) “Well dressed? The present and future sustainability of clothing and textiles in the United Kingdom, University of Cambridge, Institute for Manufacturing, Cambridge.
Atav, R., ve Öktem, T. (2006). Tiftik (Ankara keçisi) liflerinin yapısal özellikleri. Tekstil ve Konfeksiyon, 16(2), 105-109.
Atıcı, T., Atıcı, E., Şahin, N. (2010). Geçmişten günümüze cerrahi dikiş ipliklerinin tarihsel gelişimi. Turkish Journal of Surgery/Ulusal Cerrahi Dergisi, 26(4).
Avrupa Birliği Avrupa Dış İlişkiler Servisi (EEAS). (2023, 16 Mart). Avrupa Yeşil Mutabakatı. https://www.eeas.europa.eu/delegations/t%C3%BCrkiye/avrupa-ye%C5%9Fil-mutabakat%C4%B1_tr
Bahtiyari İ. M., Akça, C., Duran, K. (2008). Yün Lifinin Yeni Kullanım Olanakları, Tekstil ve Konfeksiyon, V.18, s. 1-7.
Bank & Vogue (September 2024). The Ethical Fashion Movement Explained, https://www.bankvogue.com/the-ethical-fashion-movement-explained/
Buğdaycı, B., Atav, R., & Soysal, M. (2023). Yün Liflerinin Yapısına ve Yapağı Kalitesini Belirleyen Özelliklere Genel Bir Bakış. Muş Alparslan Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 3(1), 40-49. https://izlik.org/JA48BG79PW

Busch, G. (1998). Üretim Sürecinde Oluşan Atıkların Minimizasyonu ve Yeniden Değerlendirilmesi, Sanayide Atık Yönetimi Semineri, İstanbul Sanayi Odası Çevre Şubesi, Rem Ofset Matbaacılık, İstanbul.
Bhanushali, M. (2021). Automation in apparel industry. Textile Value Chain. https://textilevaluechain.in/in-depth-analysis/articles/research-paper/automation-in-apparel-industry.
Boone T. (2009) Sustainable Fashion and Textiles: Design Journeys by Kate Fletcher (Earthscan, 2008), Fashion Practice, 1:2, 271-274, Published online: 2015. http://dx.doi.org/10.2752/175693809X469229.
Boström, M., & Micheletti, M. (2016). Introducing the sustainability challenge of textiles and clothing. Journal of Consumer Policy, 39, 367-375.
Can, Ö., ve Ayvaz, K. (2017). Tekstil ve modada sürdürülebilirlik. Akademia Doğa ve İnsan Bilimleri Dergisi, 3(1), 110-119.
Cebeci, T. D. (2013). Ekolojik tekstillerin moda tasarımı üzerine etkileri [Sanatta yeterlik tezi, Marmara Üniversitesi].
Ceylan, Ö. (2010). Tüketicilerin çevresel sürdürülebilirlik ve ekolojik moda konusunda bilgi düzeyi, tutum ve davranışlarının belirlenmesine yönelik bir araştırma [Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi].
Chapagain, A. K., Hoekstra, A. Y. Savenije H.H.G& R. Gautam (2006). The water footprint of cotton consumption: An assessment of the impact of worldwide consumption of cotton products on the water resources in the cotton producing countries, Ecological Economics, 60 (1), 186–203.
Çukurova Üniversitesi Tarımsal Yayım Haberleşme Araştırma ve Uygulama Merkezi, (Mart 2004). Pamuk Yetiştiriciliği, https://tyhm.cu.edu.tr/cu/brosurler/pamuk-yetistiriciligi, Erişim Tarihi 01 Mart 2025.
Dayıoğlu H., Karakaş H. (2007) Elyaf Bilgisi, Teknik Fuarcılık, İstanbul.
Deepwear. (2025, 5 Ekim). 10 Best Eco-Friendly Natural Fabrics of 2025 for Sustainable Fashion. https://deepwear.info/blog/10-best-eco-friendly-natural-fabrics-of-2025-for-sustainable-fashion/.
Eraş, E., & Türker, S. H. (2025). Türkiye’de Tekstil ve Hazır Giyim Üretim Sürecinde Artırılmış ve Sanal Gerçeklik Uygulamaları: Sürdürülebilir Tasarım Üzerine Etkileri. Asya Studies, 9(33), 289-310. https://doi.org/10.31455/asya.1676374.
Ellen MacArthur Foundation. (2019). Completing the picture: How the circular economy tackles climate change.
Flora Collingwood-Norris. Hakkında, [Erişim Tarihi: 01.03.2025]. https://www.collingwoodnorrisdesign.com/about.
Gökalp, E., Gökalp, M. O., & Eren, P. E. (2019). Hazır Giyim ve Konfeksiyon Sektöründe Endüstri 4.0 Devrimi: Akıllı Konfeksiyon Fabrikası Önerisi. AJIT-E: Academic Journal of Information Technology, 10(37), 73-96. https://doi.org/10.5824/1309-1581.2019.2.005.x.
Işık, S. (2023). Tekstil sektöründe karbon ayak izi hesaplanması (Yüksek Lisans Tezi). Pamukkale Üniversitesi.
İstanbul Hazır Giyim ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği. (2025). 2024 yılı faaliyet raporu. https://www.ihkib.org.tr/content/files/uploads/15/ihkib-2024-yili-faaliyet-raporu.pdf
Öğr. Gör. Leyla Yıldırım, Ö. E. İ. (2011). Tekstil Tasarımında Çevre Dostu Yaklaşımlar. Akdeniz Sanat, 4(8), 09-13. https://izlik.org/JA34LH79UN
James, P. (2024, 19 Mart). Future-Focused Sustainable Fashion Innovations in 2024. Paloma St James. https://palomastjames.com/blogs/news/sustainable-fashion-innovations
Kalkancı, M. (2017). Sürdürülebilir Tekstil Üretiminde “Organik Pamuk” ve Önemi, Akademia Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi, 2/3, s.14-23.
Kaya, A. R., ve Karağlı, H. (2023). Pamuk (Gossypium sp.) genotiplerinde lif veriminin ve kalite özelliklerinin belirlenmesi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 60(1), 165–179.
Kaya, S., Öner, E., (2020). Kenevir Liflerinin Eldesi, Karakteristik Özellikleri ve Tekstil Endüstrisindeki Uygulamaları, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 11(1): 108-123.
Kurtuldu, E., & Erdem İşmal, Ö. (2019). Sürdürülebilir Tekstil Tasarım ve Üretiminde Yeniden Değer Kazanan Lif: Kenevir. Art-e Sanat Dergisi, 12(24), 694-718. https://doi.org/10.21602/sduarte.624485
Ma, J., Huang, L., Guo, Q., & Zhu, Y. (2024). Sustainability in design: Sustainable fashion design practices and environmental impact using mixed‐method analysis. Business Strategy and the Environment, 33(7), 6889-6910.
Merriman, J. (2018). Modern Avrupa tarihi (Çev. M. Tuncel). İletişim Yayınları.
NedGraphics. (2025). NedGraphics | Tekstil Tasarım Yazılımı. https://nedgraphics.com/tr/, [Erişim Tarihi: 15.03.2025].
Niinimäki, K. (2018). Circularity and fashion. In K. Niinimäki (Ed.), Sustainable Fashion in a Circular Economy (pp. 12–41). Aalto ARTS Books.
Niinimäki, K, & Hassi, L. (2011). Emerging design strategies in sustainable production and consumption of textiles and clothing, Journal of Cleaner Production, 19(16), 1876–1883 ISSN 0959-6526, https://doi.org/10.1016/j.jclepro.
Niinimäki, K., Peters, G., Dahlbo, H., Perry, P., Rissanen, T., & Gwilt, A. (2020) The environmental price of fast fashion, Nature Reviews: Earth & Environment, 1, 189–200.
Oğurlu, İ. (2024). Doğal-Ekolojik Üç Yapı Malzemesi Taş-Kerpiç–Ahşap İçin Sürdürebilirlik Analiz Modeli. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 53, 150-167. https://izlik.org/JA95RJ29MG
Oğurlu, İ., & Türker, S. H. (2025). Günümüz Tekstil Teknolojisinde Doğal Ekolojik Malzeme Kullanımının Sürdürülebilirlik Analizi. Turkish Journal of Science and Engineering, 7(1), 61-74. https://doi.org/10.55979/tjse.1672116
Oral, O., Dirgar, E., & Erdoğan, Ç. (2011). Tekstil ve hazır giyim üretiminde ekoloji. Akdeniz Sanat, 4(8).
Öner, E. (2023). Türkiye'de tekstil atıklarının geri dönüşümü: Uşak ili örneği. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Uşak Üniversitesi].
Özcan, M. (1978). Pamuk yetiştiriciliği. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları.
Özer, B. (2025). Planned Obsolescence and Consumption from The Perspective of Public Relations and Advertising. Medeniyet ve Toplum Dergisi, 9(2), 91-101. https://izlik.org/JA26MY65NY
Özdoğan, M., Yılmaz, S., & Demirtaş, H. (2007). Üretim ekolojisi: Çevre dostu üretim sistemleri. İstanbul Teknik Üniversitesi Yayınları.
Paksoy, G. (2025, 7 Ocak). Gönül Paksoy, Doğa’da atık yoktur. Adabul. https://adabul.com/gonul-paksoy-dogada-atik-yoktur/
Ranalli, P., Venturi, G. Hemp as a raw material for industrial applications. Euphytica 140, 1–6 (2004). https://doi.org/10.1007/s10681-004-4749-8
Phau, I., & Ong, D. (2007). An investigation of the effects of environmental claims in promotional messages for clothing brands. Marketing Intelligence & Planning, 25(7), 772–788. https://doi.org/10.1108/02634500710834214
Saatçioğlu, K. (2011). Giysi ve Aksesuar Yapımına Uygun Olan Geleneksel Dokumaların Çevre ile Olan Etkileşimleri. Akdeniz Sanat, 4(8). https://izlik.org/JA47HL99FS
Sanjoy D. (2017) Sustainable Production of Bast Fibres, (Chapter 3. in Sustainable Fibres and Textiles. (2017) Ed. Muthu, S. S., Woodhead Publishing.
S.G. Wiedemann, M.-J. Yan, B.K. Henry, C.M. Murphy, Resource use and greenhouse gas emissions from three wool production regions in Australia, Journal of Cleaner Production, 122 (2016) 121-132.
STEMP. (2020, 4 July). STEMP at United Nations Green Fair 2018. https://www.stempnyc.com/blogs/hemp-blog/stemp-at-united-nations-green-fair-2018-by-binson-shrestha
Taylor, R. (1999). Advances in yarn spinning technology. Woodhead Publishing.
Textile Exchange (2021) Preferred Fiber & Materials Market Report 2021. Textile Exchange, USA.
Textile School. (2025, August 19). Revolutionizing Dyeing: Waterless Textile Solutions. https://www.textileschool.com/29237/revolutionizing-dyeing-waterless-textile-solutions/
Tekstil Teknik. (2025, 02 Ocak). Marimekko, kapalı-döngü döngüsel ekonomi tekstil üretimini pilot olarak uygulamaya başladı. https://www.tekstilteknik.com.tr/marimekko-kapali-dongu-dongusel-ekonomi-tekstil-uretimini-pilot-olarak-uygulamaya-basladi/
Tekstil teknolojisi: Doğal lifler. (2014). Milli Eğitim Bakanlığı, Ankara.
TÜBİTAK, 1999 Yılı Faaliyet Raporu, TÜBİTAK, 2000, Ankara
Twitter. (Ekim, 2025). Expo2025 Türkiye [Expo 2025 Turkiye]. X. https://x.com/expo2025turkiye
United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. United Nations. https://sdgs.un.org/2030agenda
Van der Werf, H. M. G (2004) Life Cycle Analysis of field production of fibre hemp, the effect of production practices on environmental impacts Euphytica 140(1):13-23, DOI:10.1007/s10681-004-475
Yılmaz, S., & Uzun, A. (2019). Keten tarımı. Tarım ve Orman Bakanlığı, TAGEM, Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Yayın No: 2019 – 04
Zobar, A. (2025). Küresel tekstil atığı ve geri dönüşüm stratejileri. Tekstil Araştırmaları Dergisi, 32(4), 123-135. https://doi.org/10.1234/tad.2025.03204

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ekoloji, Sürdürülebilirlik ve Enerji, Kültür Coğrafyası, Ekonomik Kalkınma Politikası, Sosyal Gelişim

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

İdris Oğurlu
0000-0002-2677-9513
Türkiye

Sema Hatun Türker ^*
0000-0002-1559-9373
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

20 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

30 Ocak 2026

Kabul Tarihi

5 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.59372/turajas.1877684

IZ

https://izlik.org/JA63LM72JZ

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Oğurlu, İ., & Türker, S. H. (2026). Sürdürülebilirlik Yönüyle Doğal-Ekolojik Tekstil Malzemeleri. Turkish Research Journal of Academic Social Science, 9(2), 110-125. https://doi.org/10.59372/turajas.1877684

AMA

1.Oğurlu İ, Türker SH. Sürdürülebilirlik Yönüyle Doğal-Ekolojik Tekstil Malzemeleri. TURAJAS. 2026;9(2):110-125. doi:10.59372/turajas.1877684

Chicago

Oğurlu, İdris, ve Sema Hatun Türker. 2026. “Sürdürülebilirlik Yönüyle Doğal-Ekolojik Tekstil Malzemeleri”. Turkish Research Journal of Academic Social Science 9 (2): 110-25. https://doi.org/10.59372/turajas.1877684.

EndNote

Oğurlu İ, Türker SH (01 Ağustos 2026) Sürdürülebilirlik Yönüyle Doğal-Ekolojik Tekstil Malzemeleri. Turkish Research Journal of Academic Social Science 9 2 110–125.

IEEE

[1]İ. Oğurlu ve S. H. Türker, “Sürdürülebilirlik Yönüyle Doğal-Ekolojik Tekstil Malzemeleri”, TURAJAS, c. 9, sy 2, ss. 110–125, Ağu. 2026, doi: 10.59372/turajas.1877684.

ISNAD

Oğurlu, İdris - Türker, Sema Hatun. “Sürdürülebilirlik Yönüyle Doğal-Ekolojik Tekstil Malzemeleri”. Turkish Research Journal of Academic Social Science 9/2 (01 Ağustos 2026): 110-125. https://doi.org/10.59372/turajas.1877684.

JAMA

1.Oğurlu İ, Türker SH. Sürdürülebilirlik Yönüyle Doğal-Ekolojik Tekstil Malzemeleri. TURAJAS. 2026;9:110–125.

MLA

Oğurlu, İdris, ve Sema Hatun Türker. “Sürdürülebilirlik Yönüyle Doğal-Ekolojik Tekstil Malzemeleri”. Turkish Research Journal of Academic Social Science, c. 9, sy 2, Ağustos 2026, ss. 110-25, doi:10.59372/turajas.1877684.

Vancouver

1.İdris Oğurlu, Sema Hatun Türker. Sürdürülebilirlik Yönüyle Doğal-Ekolojik Tekstil Malzemeleri. TURAJAS. 01 Ağustos 2026;9(2):110-25. doi:10.59372/turajas.1877684