Küresel Sağlık Hizmetlerinde Yeni Eğilimler: Medikal Turizmden Çok Modlu Sağlık Hizmeti Ticaretine Geçişin İncelenmesi

This study argues that global healthcare cannot be explained solely by the medical tourism model, where the patient travels to another country; instead, a multimodal healthcare trade framework encompassing telehealth, foreign commercial presence, specialist mobility, and data-driven continuity of care is emerging. The aim of the study is to reveal the structural dynamics explaining the shift from a medical tourism-centric perspective to a multimodal service trade approach and to examine the impacts of this transformation on healthcare governance, service delivery, patient experience, and regulatory structures. The research is based on a narrative review and document analysis of selected WTO, OECD, European Commission, and European Court of Auditors reports published between 2023-2025, as well as current peer-reviewed studies. The findings show that patient mobility retains its importance; however, teleconsultation, teleradiology, remote monitoring, data sharing, foreign healthcare investments, and temporary specialist mobility form the new backbone of service trade. The study contributes to the literature by combining medical tourism, digital health, and service trade literature within a single framework. It proposes a governance model compatible with the multimodal healthcare trade, emphasizing the need to address resilience, data interoperability, licensing recognition, reimbursement, and accountability regimes together.

Bu çalışma, küresel sağlık hizmetlerinin yalnızca hastanın başka bir ülkeye seyahat ettiği medikal turizm modeliyle açıklanamayacağını; bunun yerine tele-sağlık, yabancı ticari varlık, uzman hareketliliği ve veri temelli bakım sürekliliğini içeren çok modlu bir sağlık hizmeti ticareti çerçevesinin öne çıktığını tartışmaktadır. Çalışmanın amacı, medikal turizm merkezli bakıştan çok modlu hizmet ticareti yaklaşımına geçişi açıklayan yapısal dinamikleri ortaya koymak ve bu dönüşümün sağlık yönetişimi, hizmet sunumu, hasta deneyimi ve düzenleyici yapı üzerindeki etkilerini incelemektir. Araştırma, 2023-2025 döneminde yayımlanan seçili WTO, OECD, Avrupa Komisyonu ve Avrupa Sayıştayı raporları ile güncel hakemli çalışmaların anlatısal derleme ve belge incelemesi yoluyla değerlendirilmesine dayanmaktadır. Bulgular, hasta hareketliliğinin önemini koruduğunu; ancak telekonsültasyon, teleradyoloji, uzaktan takip, veri paylaşımı, yabancı sağlık yatırımları ve geçici uzman dolaşımının hizmet ticaretinin yeni omurgasını oluşturduğunu göstermektedir. Çalışma, medikal turizm, dijital sağlık ve hizmet ticareti yazınlarını tek çerçevede birleştirerek literatüre katkı sunmakta; dayanıklılık, veri birlikte çalışabilirliği, ruhsat tanıma, geri ödeme ve sorumluluk rejimlerinin birlikte ele alınması gerektiğini vurgulayarak çok modlu sağlık hizmeti ticaretine uyumlu bir yönetişim modeli önermektedir.