Türkiye Örneğinde Kalkınmanın Yapı Taşları Olarak Kamu İktisadi Teşebbüsleri

This study draws attention to the central importance of State Economic Enterprises (SOEs) in the economic development process. SOEs are one of the most important policy tools used by developing countries to initiate the development and industrialization process and to close the development gap with advanced industrial countries. On the other hand, SOEs are the concrete reflection of the development ideal internalized by national states. Morever, SOEs were established with objectives such as ensuring economic development in developing countries, establishing basic industries, reducing unemployment and regional imbalances. In Turkiye, the main reason for establishing SOEs was to ensure economic development. Especially between 1930 and 1950, SOEs formed the backbone of the Turkish economy. In this period, the main functions of SOEs were determined as the establishment of main industries, creation of capital accumulation and development of new technologies, and SOEs performed these functions successfully. The general opinion in the literature is that if there were no SOEs, it would be difficult for the Turkish economy to reach its current level of development.

Bu çalışmada ekonomik kalkınma sürecinde Kamu İktisadi Teşebbüslerinin (KİT) merkezi önemine dikkat çekilmektedir. KİT’ler, gelişmekte olan ülkelerin kalkınma ve sanayileşme sürecini başlatmak ve ileri sanayi ülkeleriyle aradaki kalkınma açığını kapatabilmek için başvurdukları en önemli politika araçlarından biridir. Diğer taraftan KİT’lere ulus devletler tarafından içselleştirilmiş olan kalkınma idealinin somut yansıması olarak bakılmaktadır. Bu doğrultuda KİT’ler gelişmekte olan ülkelerde ekonomik kalkınmanın sağlanması, temel sanayilerin kurulması, işsizliğin ve bölgesel dengesizliklerin azaltılması gibi hedeflerle kurulmuştur. Türkiye’de de KİT’lerin temel kuruluş gerekçesi ekonomik kalkınmayı sağlamak olmuştur. Özellikle 1930-1950 yılları arasında Türkiye ekonomisinin omurgasını KİT’ler oluşturmuştur. Bu dönemde KİT’lerin temel işlevleri ana sanayilerin kurulması, sermaye birikiminin oluşturulması ve yeni teknolojilerin geliştirilmesi olarak belirlenmiştir ve KİT’ler bu işlevleri başarıyla ifa etmişlerdir. Literatürdeki genel kanaat KİT’lerin olmaması durumunda Türkiye ekonomisinin bugünkü gelişmişlik düzeyine ulaşmasının zor olacağı yönündedir.